Een extra druk dankzij de boekenclub

Boekenweek Een schrijver juicht als Stichting Literatuurclubs Drenthe een van zijn boeken selecteert: deze club telt zo’n 1.840 boekenfans.

Leden van de boekenclub in Zeegse moesten vroeger van de voorzitter eerst op leescursus bij de bibliotheek. Foto Siese Veenstra

Onder sommige schrijvers en recensenten ging het gerucht dat bij een boekenclub in Assen zo veel mensen zijn aangesloten, dat als die een boek selecteert er direct een hele druk wordt uitverkocht. Het zou gaan om duizenden vrouwen die niet alleen veel lezen, maar ook nog eens veel om een boek heen organiseren. Als een boek wordt opgenomen in het programma van de club, mag voor de schrijver en uitgeverij de vlag uit.

Het klinkt bijna te mooi om waar te zijn. Maar de club bestaat echt, al is de club eerder een koepel: Stichting Literatuurclubs Drenthe (SLD). Bij die stichting zijn 200 tot 230 – het aantal fluctueert – boekenclubs aangesloten, goed voor zo’n 1.840 lezers. Er worden vier boeken per jaar gelezen, gekozen door een commissie waarin enkele oud-leraren Nederlands zitten maar vooral mensen met heel veel leeservaring die het gewoon leuk vinden om de boekenkaternen en top-10-lijstjes bij te houden. Over de definitieve keuze wordt stevig onderhandeld met leesclubs in Groningen en Overijssel, die ook de boekenpakketten van de SLD afnemen. De criteria voor de selectie: het moet een gevarieerd lijstje worden met boeken die ‘lekker lezen’ en ‘serieuze literatuur’, de boeken moeten genoeg gespreksstof opleveren en als het even kan moet de schrijver over te halen zijn om naar Drenthe te komen. En het belangrijkste: het moet recente fictie zijn. De leden van de selectiecommissie lezen rond de vijftig boeken per jaar. Op de shortlist staan dit jaar onder meer De acht bergen van Paolo Cognetti, Klont van Maxim Februari en Een onberispelijke man van Jane Gardam.

Wordt er nog een beetje gelezen in Nederland? We speken met vier boekverkopers: ‘Welke zestienjarige heeft er nou plezier aan de verplichte leeslijst?’.

Vóór de zomer worden de gekozen vier boeken bekendgemaakt, zodat ze meekunnen met vakantie. Het seizoen begint in oktober, zodat er in de wintermaanden veel bijeenkomsten kunnen worden gehouden. Behalve boeken krijgen de clubs van SLD een reader met achtergrondinformatie en analyse. Ook organiseert de SLD per boek een lezing, die op drie plaatsen in Drenthe gehouden wordt en waar iedere boekenclub door een of twee mensen wordt vertegenwoordigd. Dezelfde lezingen worden ook in Groningen en Overijssel gehouden.

Leesvriendinnen

Auke Hulst was afgelopen seizoen een van de gekozen schrijvers. Hij was op het kantoor van zijn uitgeverij Ambo/Anthos toen bekend werd dat zijn En ik herinner me Titus Broederland was geselecteerd. „Ik kan je wel zeggen dat er toen even gedanst werd”, vertelt hij. „Er is niets vergelijkbaars in Nederland. Het gaat inderdaad direct om een hele druk. Ze bestellen in een keer tweeduizend boeken.”

Hulst was afgelopen januari aan de beurt. „De reader die ze maken is diepgravend. Je boek wordt gefileerd. Niet op een negatieve manier, maar ze lezen heel nauwkeurig.” Op het interview met hem kwamen 150 mensen af, een uitverkochte zaal. Buiten de officiële bijeenkomsten ontving hij uitnodigingen voor ‘alternatieve’ interviews bij andere leesclubs.

Een van de boekenclubs aangesloten bij de SLD is die in Zeegse. Anne Sikkema nam die club 25 jaar geleden over van haar buurvrouw. De toenmalige groep kwam voort uit de Nederlandse Bond van Plattelandsvrouwen. Nu zijn er negen vrouwen lid. Iedereen kan zich aansluiten, zegt Sikkema. „Maar negen is eigenlijk wel een goed aantal, als je wil dat iedereen zendtijd krijgt.”

Om zich te verplaatsen in de personages deden de leden een blinddoek voor

Joke Lotens, die 22 jaar bij de club zit, kende nagenoeg niemand toen ze in Zeegse kwam wonen. Er was geen school of bushalte. „Mensen ontmoeten deed je voornamelijk bij de glasbak.” Dus ze was erg blij toen ze werd uitgenodigd voor de leesclub. „Er was destijds een zeer strenge voorzitter, zij dwong iedereen om eerst een cursus te volgen bij de bibliotheek, zodat je fatsoenlijk mee kon praten over leitmotiven, perspectieven en ruimte. Nu zijn we veel losser geworden. We zijn leesvriendinnen. We worden gebonden door de literatuur.”

Het thema van de Boekenweek is ‘natuur’. Reden om met schrijver en natuurliefhebber Koos Dijksterhuis te gaan wandelen in de duinen.

Joke Kramer vertelt dat de leesclub steeds bij een ander lid samenkomt. „We praten eerst twee uur over boeken, met koffie en soms iets lekkers. Na afloop komt de wijn op tafel en praten we over persoonlijkere zaken.”

Meeste leden zijn oudere vrouwen

Sommige boeken maken veel los. Zowel Joke Kramer als Joke Lotens noemt Stad der blinden van José Saramago. Om zich te verplaatsen in de blind geworden personages deden ze zelf een blinddoek voor. Het boek maakte zo’n indruk dat het nog regelmatig in gesprekken terugkomt.

Een ander boek dat ze heel interessant vonden was De levenden herstellen van Maylis de Kerangal. Jitty Jaarsma, die voor de bijeenkomsten van de boekenclub uit Eelde-Paterswolde komt rijden, had in haar eigen leven ook een ernstig ziektegeval. Mede daardoor had de club veel te bespreken over het boek waarin een zwaar ongeval en de dilemma’s voor de nabestaanden centraal staan.

Foto Siese Veenstra

Er zijn ook boeken die minder goed vallen. Zo heeft de club niet veel plezier beleefd aan Roxy van Esther Gerritsen, omdat de hoofdpersoon zo onaangenaam en soms onbegrijpelijk is. Anne Sikkema vertelt over de keer dat de boekenclub De Buitenvrouw van Joost Zwagerman moest lezen. „Een van de toenmalige leden was getrouwd met een kapitein en las het boek op de boot. In de haven van Tokio was ze het zat en kieperde het boek overboord.” En: „Destijds was de overdaad aan seks nog wel eens een steen des aanstoots. De huidige leden hebben daar niet zoveel problemen mee.”

Auke Hulst herkent dat seksscènes soms slecht vallen bij het publiek. „In mijn eerste boeken zit nogal wat seks. Maar het grappige is: ook middelbarescholieren klagen daarover. Die zijn weer hartstikke preuts.”

Een uitdaging voor de SLD is de demografische samenstelling van de boekenclubs. Ongeveer 85 procent van de leden zijn vrouwen op leeftijd. Joke Kramer schrok daar wel van toen ze voor het eerst naar een plenaire bijeenkomst van SLD ging. „Lieve hemel wat een grijze golf. Meestal blijf ik bij de lezing, maar zodra het publiek vragen gaat stellen ben ik weg.” Anne Sikkema heeft minder problemen met de vrouwelijke dominantie. „Mannen hebben de neiging om veel aan het woord te zijn. Ik vind het wel aangenaam, negen vrouwen in onze club.”

Lees ook de recensie van het boekenweekgeschenk van Griet Op de Beeck: Onbeholpen gejakker roept wantrouwen op

Auke Hulst vindt het iets waarover de literatuur zich zorgen mag maken. „Waar ik ook kom, meestal tref ik een publiek van oudere vrouwen. Soms zijn er ook mannen. Zelden zitten er jongeren in de zaal.”

Deze maand ontfermen de groepen van Stichting Literatuurclubs Drenthe zich over de roman Eén nacht, Markovitsj van Ayelet Gundar-Goshen over de staat Israël voor en na de Tweede Wereldoorlog. Joke Lotens heeft het bijna uit en kijkt uit naar de discussie. „Het is razendknap. Zwartgallig, maar niettemin met veel humor”. Jitty Jaarsma is dankbaar dat het bestuur deze roman heeft uitgekozen. „Ik zou het in de boekhandel nooit zelf opgepakt hebben. De eerste bladzijden wist ik niet waar het naartoe ging. En dan zit je er ineens in en zie je hoe goed het in elkaar steekt.” Het is het laatste boek van dit leesjaar. Op het Boekenfest in Assen dit weekend wordt de nieuwe selectie bekendgemaakt.

Deze zaterdag begint de Boekenweek. Die duurt t/m zondag 18 maart.

Vier verschillende boekenclubs:

Nescio: Boekenclub Nescio in Zutphen ontstond enigszins uit noodzaak. Jip Steman en zijn vrienden zaten in 6-vwo, ze konden wel een goed cijfer gebruiken. Ze moesten uit verschillende tijdperken een boek lezen. De vader van Jip, Bas Steman, is schrijver en moedigde hen aan samen te lezen en een boekenclub te beginnen. Iedereen scoorde een 7,5 of hoger, Jip haalde een 10 voor zijn mondeling. Nescio’s boeken waren een groot succes, de jongens werden geraakt door de beschrijvingen van Koekebakker in De uitvreter. Het is niet zo dat ze nu maandelijks een boek lezen, zegt Jip Steman, maar ze lezen nu voor hun plezier. Alle zes clubleden zaten vorig jaar in de jury van de Dioraphte Literatour Prijs voor jongerenliteratuur.

Het Geheim Genootschap: Toen een damesdispuut van studentenvereniging Quintus in Leiden met vakantie was naar Jordanië besloten de leden een boekenclub op te richten. Die bestaat negen jaar later nog. Het vijftigste gelezen boek werd uitgebreid gevierd met een bezoek aan het Letterkundig Museum, een eenmalige uitgave van een literair tijdschrift en het laten maken van tasjes met daarop de boekenclubnaam. Andere disputen volgden het voorbeeld en richtten ook boekenclubs op. De studententijd van het Geheim Genootschap is inmiddels voorbij, maar ze lezen gestaag door. Over Essays in love van Alain de Botton werd veel nagepraat en ook Het einde van de eenzaamheid van Benedict Wells maakte indruk. Nu staat op het programma De moord op Commendatore deel 1: een idea verschijnt van Haruki Murakami.

Lees ‘n’ lunch: Bij Lees ‘n’ lunch in Heerlen wordt bij elke bijeenkomst (eens in de twee maanden) een lunch bereid op basis van ingrediënten die in het boek voorkomen. Althans: er wordt een plantaardige variant bereid. Zo lazen ze onlangs De heilige Rita van Tommy Wieringa, waarin veel eten voorkomt. Aline Ploeg, grafisch ontwerper en een van de oprichters, maakte op basis daarvan een aardappelsalade, plantaardige saté en gebak van San Francisco-koekjes. Tekstschrijver en medeoprichter Jenneke van Genechten leest de passages voor waarin de betreffende ingrediënten voorkomen. Deze Boekenweek staat Kolja van Arthur Japin op het programma.

Undercover Book Club: De Undercover Book Club komt bij elkaar in een biercafé in Delft, dus er staan vaak speciaalbiertjes op tafel. De leden zijn Nederlandse en buitenlandse studenten en mensen die recentelijk zijn afgestudeerd. De groep varieert, iedereen mag aansluiten, maar in het vaste gezelschap zitten Grieken, Spanjaarden, Brazilianen en Amerikanen, de voertaal is Engels. Bij een thema worden drie boeken bedacht en wordt via Facebook en de nieuwsbrief gestemd welke gelezen zal worden. Een groot succes was onlangs House of Names van Colm Toibin. En nu lezen ze The Angel Maker, de vertaling van De Engelenmaker van Stefan Brijs, om ook de buitenlandse deelnemers bekend te maken met Nederlandse literatuur.

Correctie: eerder werd in dit stuk gesproken over het boek Buitenman van Joost Zwagerman. De correcte titel van dat boek is Buitenvrouw.

    • Tim de Gier