De PvdA is vergeten in het rode rusthuis

Oude kiezers Alleen de foto’s aan de wanden herinneren nog aan het sociaal-democratische verleden van ’t Huis aan de Vecht. Veel bewoners stemmen liever PVV.

Bewoner Jan Broekman (links) speelt biljart samen met buurtbewoner Willem Weber (rechts) in ’t Huis aan de Vecht, een voormalig sociaal-democratisch rusthuis in Utrecht. Foto Daniel Niessen

Toon van der Struik (91) gooit een kaart op tafel en zegt geërgerd: „Nederland is Nederland niet meer.” Tafelgenoot Joke van Rheene reageert. „Het lijkt wel het buitenland”.

„Iedereen komt maar binnen.”

„Je bent een vreemde in eigen land.”

Wat gaat u stemmen bij de gemeenteraadsverkiezingen van 21 maart? Dat was de vraag die deze twee ouderen werd gesteld tijdens een potje klaverjassen in het restaurant van ’t Huis aan de Vecht, een woonzorgcentrum in de Utrechtse wijk Overvecht.

Vroeger zou er op die vraag maar één antwoord zijn geweest: PvdA. Bijna 45 jaar geleden opende ’t Huis aan de Vecht haar deuren voor (oud-)leden van bij de sociaal-democratische vakcentrale NVV aangesloten bonden. De NVV is in de jaren zeventig opgegaan in de FNV. Mannen die de spoorlijnen in Nederland hadden aangelegd, gingen in het rusthuis wonen. 180 woningen, merendeels bewoond door mensen met een ‘rode’ signatuur.

Foto Daniel Niessen

In de ‘rode’ zaal hangt de muur vol met ingelijste portretten van PvdA-prominenten. Het zaaltje wordt tijdens verkiezingen omgetoverd tot stemlokaal voor de flat en de omliggende buurt – de foto’s worden dan afgedekt, want die zouden het stemgedrag kunnen beïnvloeden. En op 1 mei viert het huis met PvdA-politici de dag van de arbeid.

Hoofd technische dienst Jos van Zanten (61), gehuld in grijze broek met daarop grote zakken waarin pennen zijn gestoken, zag de PvdA-kopstukken allemaal voorbijkomen. Joop den Uyl, Marcel van Dam, Wim Kok. „Het huis was écht rood”, zegt hij, „super sociaal”. Zijn ogen schieten vol. Van Zanten komt uit een rood nest: zijn opa was wethouder in Vianen en zijn ouders „goten het politieke bewustzijn met de paplepel” in. Vroeger, zegt Van Zanten, ging het hier altijd over politiek. „In verkiezingstijd waren alle ramen beplakt met PvdA-posters. Tak, tak, tak, tak.”

Foto Daniel Niessen

Maar dat was vroeger.

Minder politiek bewustzijn

Na de fusie tien jaar geleden, zegt Van Santen, werd ’t Huis aan de Vecht een verpleeghuis. Bewoners waren niet langer lid van de bond, maar werden vooral geselecteerd op hun „zorgzwaarte”. Nieuw personeel werd op het sollicitatiegesprek niet langer gevraagd bij welke bond ze zaten. Gevolg, zegt Van Zanten, het politieke bewustzijn in het huis werd minder.

De buurt veranderde mee. In 2006 was Overvecht nog PvdA-domein. Bij de gemeenteraadsverkiezingen van 2006 kruiste 43 procent van de stemmers in de rode zaal van ’t Huis aan de Vecht PvdA aan op hun stembiljet. Vier jaar later: 36,3 procent. In 2014: nog ruim 18 procent.

Bij de landelijke verkiezingen was de val nog veel dieper: de PvdA kelderde van 40,2 procent in 2012 naar 6,4 procent in 2017. De voorkeur van bewoners in de wijk ging landelijk niet langer uit naar de PvdA, maar naar Denk (13,7 procent) en PVV (18,5). En daartussen GroenLinks (15,2).

Ouderen zijn de afgelopen jaren weggelopen bij de traditionele middenpartijen zoals PvdA en CDA, zegt Roderik Rekker, docent politicologie aan de Universiteit van Amsterdam en medeauteur van het rapport Aanhoudend wisselvallig dat verscheen op basis van het Nationale Kiezersonderzoek. Stemde in 2006 nog 57 procent op de traditionele verzuilingspartijen PvdA en CDA, in 2017 was dit 33 procent. De PVV profiteerde hiervan, zegt Rekker. De PVV ging juist omhoog onder ouderen van 4 procent in 2006 naar 13 procent in 2017. „Ouderen staan heel negatief tegenover immigratie.” Kanttekening: onder jongeren daalde het aantal PvdA-stemmers nog sterker.

Foto Daniel Niessen
Foto Daniel Niessen
Foto Daniel Niessen

Ook de kleur van het ’t Huis aan de Vecht veranderde. De vrijwilliger achter de bar stemt PVV. En ook bij de biljarttafel („Het wordt hier een beetje te donker”) en in de zithoek dicht bij de ingang, zijn er verschillende PVV-stemmers. Een van hen is Hendrik Geijtenbeek (82), hij woont in een aanleunwoning naast de flat. Waarom hij op de PVV stemt? „Wilders durft het te zeggen. Zijn partij moet de grootste worden.”

Verschillende bewoners van ’t Huis aan de Vecht gaan helemáál niet meer stemmen. Ze zijn hun interesse in de politiek kwijt. Gehoord in het ouderenrestaurant: „Stemmen is zinloos. Als ze eenmaal op hun plek zitten, doen ze toch niks.”

En toch, er zijn ook nog bewoners en personeelsleden die de PvdA trouw blijven. Ook het hoofd van de technische dienst Jos van Zanten. „Hoe klein die partij ook wordt”, zegt hij, „ik zal nooit mijn traditie verloochenen.”