Recensie

De heldin staart in de diepte, op zoek naar zichzelf

Sciencefiction Alex Garlands nieuwe film Annihilation is een waardig opvolger van zijn Ex Machina. De Netflix-film verdient een plek op het grote scherm.

Natalie Portman speelt de hoofdrol in het visueel imponerende Annihilation. Peter Mountain/Netflix

Sciencefiction van Netflix? Inmiddels ben je als liefhebber op je hoede. Netflix produceerde dit jaar de redelijk geslaagde serie Altered Carbon, maar lanceerde ook met veel fanfare het fiasco The Cloverfield Paradox en – iets meer ingetogen – de incoherente valium-dystopie Mute.

Gingen Hollywoods broddellapjes vroeger straight to video, Netflix en andere online-videodiensten lijken nu de dumpplaats. Ook voor sciencefiction die juist lijdt aan te veel kwaliteit, zo doet Annihilation vermoeden: een klein meesterwerk waarmee filmstudio Paramount diep ongelukkig was. Kosten 40 miljoen dollar, maar testpubliek vond het knap ingewikkeld. En kon heldin Lena (Natalie Portman) niet wat zachter, vrouwelijker, sympathieker?

Regisseur Alex Garland en producer Scott Rudin, die het recht op final cut had, stonden op hun strepen, waarna Paramount de film buiten de VS verkocht aan Netflix. Dat scheelt een hoop marketingkosten.

Teleurstellend voor Garland, want het visueel imponerende Annihilation verdient een groot doek. Maar fijn voor fans van Natalie Portman, een actrice die doodslaat als sexy accessoire in plat spektakel (Star Wars, Thor) en schittert in harde, emotioneel veeleisende rollen (Black Swan, Jackie). En voor sf-liefhebbers, die het cerebrale, mystieke en spectaculaire Annihilation nu onverwaterd krijgen opgediend; de film is een waardige opvolger van Garlands geweldige debuut Ex Machina (2014), die actrice Alicia Vikander lanceerde als robot-femme fatale Ava.

The Shimmer

In Annihilation, gebaseerd op de cultroman van Jeff VanderMeer, duikt sergeant Kane (Oscar Isaac) na een jaar missing in action plots op in het huis van zijn treurende echtgenote, biologe Lena (Natalie Portman). Kane is gedesoriënteerd en doodziek, blijkt al snel: hij is de eerste persoon die terugkeert uit ‘The Shimmer’, een langzaam uitdijende zone rond een vuurtoren in Florida waar drie jaar geleden een meteoriet insloeg. Expedities, drones: The Shimmer slokt alles op en vervormt licht als olie op water.

Lena sluit zich aan bij een vrouwenexpeditie naar The Shimmer, want dat is nog niet geprobeerd. Alle leden hebben een persoonlijke reden voor die zelfmoordmissie: verlies, ziekte, depressie. Zo ook Lena. De tocht begint met vier dagen geheugenverlies, waarna The Shimmer zich openbaart als subliem, monsterlijk en confronterend.

Wat is The Shimmer? Of wie? Annihilation laat je met tintelende verbazing achter, na een trippy mindfuck als finale. Het gaat over raadsels van het universum en communicatie met buitenaardse, hogere machten. Bij dit type sciencefiction staart de held(in) in de diepte, die hij niet bevat omdat hij zichzelf niet bevat. Hij moet zichzelf binnenstebuiten keren, zijn eigen ‘heart of darkness’ vinden. Ken uzelf, zo kent u God: deze sf is in wezen religieus.

Natalie Portman wandelt als Lena zo in het voetspoor van 2001: A Space Odyssey, Arrival en Interstellar, maar Garlands inspiratie lijkt eerder de sciencefiction van Andrej Tarkovski: Solaris (1972) en vooral Stalker (1979), ook een expeditie naar het hart van een mysterieuze ‘Zona’ waaruit niemand terugkeert. En al vervangt Garland Tarkovski’s stilte en filosofische monologen voor vuurgevechten met albino monsterkrokodillen en emotionele implosies, toch lijkt Annihilation een cultklassieker in de maak.

    • Coen van Zwol