Recensie

Terlouws bloempjes en bijtjes missen urgentie

Tochtige zwartblesschapen en superieure darren, hartstochtelijke konijnen en verleidelijke stekelbaarzen. De variëteit aan beschreven paringsrituelen in het Boekenweekessay van Jan Terlouw doet denken aan het lied Let’s do it van Cole Porter, over de driften van kokkels en kwallen en andere bewoners van het dierenrijk: ‘Cold Cape Cod clams,/ Gainst their wish do it,/ Even lazy jelly fish do it,/ Let’s do it, Let’s fall in love.

Dat het essay qua snedigheid op de liedtekst van woordkunstenaar Porter achterblijft kun je Terlouw amper aanrekenen. Verwonder je, lijkt het imperatief van Natuurlijk te zijn. Je hoeft niet af te reizen naar het oerbos van Bialowieza op de grens van Polen en Wit-Rusland, of af te duiken naar het Groot Barrièrerif ten noordoosten van Australië om de pracht van natuur te zien, ook al is die in Nederland ietsjes kleinschaliger. Ook de kip die een ganzenei uitbroedt in de ren en het lammeren van de schapen in maart is een wondertje op zich. Terlouw: ‘Tal van mensen zijn gefascineerd door de natuur, het valt me altijd weer op. Geen wonder. ‘‘Het schone der natuur passeert doch alle konst,” schreef Bredero al.’

En dat schone moet beschermd worden: ‘En nu is de natuur in gevaar, in groot gevaar’. Terlouw waarschuwt voor uitputting van grondstoffen, bio-industrie, opwarming van de oceanen, overbevissing en ontbossing. Hij pleit voor minder vlees eten en een transitie naar zonne-energie, maar ‘de economische belangen zijn nog oppermachtig’, en de mens is geneigd meer geïnteresseerd te zijn in consumptie en groei dan in een leefwijze die ook op de lange termijn houdbaar is.

De aarde bestaat 4,5 miljard jaar. Als je dat op een uur projecteert, schrijft Terlouw, is de ‘moderne, lezende en schrijvende mens, de mens met zijn technologie’ er pas het laatste duizendste van een seconde. ‘We zijn er pas net.’ Blijven is dus ook geen noodzaak, denk je dan.

Die berusting klinkt wat te veel door in Terlouws beschrijving van het klimaatprobleem. Het essay, zo meldt de achterflap, vloeit voort uit een optreden van Terlouw bij De Wereld Draait Door in het najaar van 2016 over zuinig omgaan met de aarde. ‘Miljoenen mensen zagen het fragment’ (wederom de achterflap). Dat snap je zo, het is milieuproblematiek in jip-en-janneketaal, zonder een greintje urgentie. Terlouw toont het soort sussend engagement waar misschien met weemoed naar wordt teruggekeken; alles zal op zijn pootjes terechtkomen. Onbekommerd zul je erna gaan slapen, zonder ook maar één zwartblesschaap voor je geestesoog te hoeven laten passeren.

    • Nynke van Verschuer