Opinie

Alleen de baas van AH wordt nu rijk van de zelfscankassa

Onderwerp de kracht van de markt aan de norm van de maatschappij. Pot de opbrengsten van innovatie niet particulier op, betoogt .

Dick Boer, bestuursvoorzitter Ahold Delhaize, geeft startsein aandelenhandel. Foto ANP / Robin van Lonkhuijsen

Mijn moeder was in 1950 caissière bij Albert Heijn. In de rij voor de kassa dwalen mijn gedachten nog weleens af naar die familiehistorie. Zolang de persoonlijk bediende kassa nog tot het supermarktritueel behoort, kan dat. Maar met de introductie van zelfscanners lijkt hun verdwijnen slechts een kwestie van tijd. Ik, daarentegen, blijf gewoon rustig in de rij staan.

Waarom zou je jezelf door een keuzemenu worstelen en via ‘Groente en Fruit’, ‘Fruit’ op de letter ‘B’ klikken om uit-ein-de-lijk bij je banaan uit te komen? Amazon Go, het nieuwste supermarktconcept, maakt zelfs de zelfscankassa overbodig. Sensoren registreren wat je in je tas stopt en later zie je wel hoeveel er van je rekening is afgeschreven. Handig natuurlijk, en vast ook een goudmijn voor Amazon-baas Jeff Bezos die deze week met 112 miljard dollar de rijkste mens is geworden. Maar wat betekent dit voor het werk van al die miljoenen caissières wereldwijd?

Mijn advies: onderwerp de kracht van de markt aan de norm van de maatschappij. Pot opbrengsten van innovatie niet particulier op, maar laat ze aan het collectief ten goede komen. Houd bedrijven verantwoordelijk voor de gevolgen van automatisering en voor het ontwikkelen van nieuwe vaardigheden van werknemers, binnen en buiten het eigen erf.

In de ideale arbeidsmarkt van de toekomst is ‘voltijds’ werken niet langer de norm. Als robots veel van ons werk overnemen, hoeven wij minder te werken. Dan komt er tijd vrij om te leren en onze naasten te verzorgen. Dat pakket aan werk- en zorgtaken wordt dan het nieuwe ‘voltijd’. De rest is voor ontspanning.

Als de winsten en beurskoersen dan wat achterblijven, is dat een klein offer voor het grotere goed

Hoewel er nog volop gediscussieerd wordt over de belangen van ‘vaste’ werknemers en ‘losse’ zelfstandigen, staat er een grote herverdeling van arbeid en tijd voor de deur. Deze herverdeling kan iedereen ten goede komen én de tweedeling van de arbeidsmarkt tegengaan. Voorwaarde is wel dat de betaling voor verricht werk, zoals we dat nu gewend zijn, op twee manieren drastisch moet veranderen.

Ten eerste door netto-opbrengsten van deze robotisering deels uit te betalen in hogere lonen en mogelijkheden op het gebied van individuele ontwikkeling en studie. Ten tweede door het onderscheid tussen wat nu nog als betaald en onbetaald werk wordt gezien, geleidelijk te vervangen door een functiewaardering die ook maatschappelijke dienstverlening honoreert.

Zorg, onderwijs, veiligheid, natuurbeheer en recreatie worden zo meer gevoed door de opbrengsten van innovatie en productiviteitsverhoging. Ook de caissières die wellicht uit de supermarkt zullen verdwijnen, kunnen zo een nieuwe inkomensbron vinden in andere, misschien zelfs beter bij hun talenten passende taken. Als de winsten en beurskoersen dan wat achterblijven, is dat een klein offer voor het grotere goed.