Een prof-voetballer die te veel naar vogels keek

Redacteur Margot Poll signaleert welke boeken er ook nog zijn verschenen en kiest er steeds zes om kort te bespreken.

‘Honderden handen zwaaien in de golfslag. Aan lange smalle polsen wuiven ze dag in dag uit naar de kust en naar zichzelf; een applaus onder water.’ Zo schrijft dichter, schrijver een beeldend kunstenaar Miek Zwamborn bevlogen over Wieren – het derde deel in de cultuurgeschiedenisreeks van uitgeverij Van Oorschot. Haar ‘liefde’ voor wieren begon in Schotland, waar zij een deel van het jaar woont, toen zij bij eb de oversteek maakte naar het getijdeneiland Erraid. Natuurlijk heeft iedereen wel eens wier gezien, of is erin verstrengeld geraakt tijdens het waden door wateren op zoek naar schelpen, oesters wellicht aan de Zeeuwse kust. Maar de wereld van wier zoals door Zwamborn verbeeld en beschreven, is meer dan een eerbetoon aan deze ‘sensueelste waterplantenfamilie’: van de geknipte wiervormen van Matisse tot de zelfontworpen zeewierrok van de Amerikaanse actrice Ruth Roland, van wiergrazende koeien aan de kust van IJsland tot de visboeren die blaaswier op het ijs leggen om de vis mooier uit te laten komen; je valt van de ene verbazing in de andere.

Op zondag 13 mei geeft Miek Zwamborg om 12.00 uur een lezing over Wieren in het Teylers Museum in Haarlem (Spaarne 16) waar nu ook de tentoonstellingen Monsterdieren en Diepzeegeheimen te zien zijn.

Miek Zwamborn: Wieren. Van Oorschot. 176 blz. € 17,50

Om bij Schotland te blijven, reizen we mee in Op de Schotse toer van antropoloog en geograaf Gerrit Jan Zwier die wandeltochten maakt langs het beroemde meer van Loch Ness en de rivier Spey. Ook volgt hij het spoor van schrijver sir Walter Scott in de Borderlands. Reisverhalen zoals ze moeten zijn: ontmoetingen in steden, geschiedenis van de Schotse eilanden, dolmen, lokale kuurhotels, whiskystokerijen en vooral eindeloos mooie natuur. Zwier reist met fotografen over wie we veel te weten komen: ‘Als ik tersluiks opzij kijk, krijg ik de indruk dat het lange litteken naast zijn mond paarser is dan normaal. Dat wijst op zin en energie.’ Zwier schreef eerder over Noorwegen, Zweden, IJsland en Paaseiland.h

Gerrit Jan Zwier: Op de Schotse toer. Atlas Contact, 189 blz. € 19,99

Wie ook van reisgezelschap houdt is bioloog en schrijver Noah Strycker die in Grenzeloos vogels kijken verslag doet van zijn Big Year: in januari 2015 begon hij aan zijn wereldreis om zoveel mogelijk vogels te zien of te horen in hun eigen habitat. Strycker begint alleen aan zijn reis maar ontmoet overal ter wereld gepassioneerde vogelaars die met hem optrekken. Voor Strycker dient reisgezelschap vooral als getuige – er bestaat dan bewijs van welke vogel hij heeft gezien. In Ghana trekt hij op met Kalu Afasi, een oud-profvoetballer die te veel naar vogels keek en daarom uit het team werd gezet. Zij hebben na twee uur 38 soorten geteld waarvan hij er 36 nog nooit had gezien had. Zijn doel was meer dan 5000 vogelsoorten te tellen. Het bleek een zware opgave omdat uitputting op de loer lag door slaapgebrek – soms sliep hij maar vier uur per nacht door zijn strakke reisschema. Hij bezocht 41 landen op zeven continenten en op 31 december, vlak voor zonsondergang in de Indiase deelstaat Assam, voegde hij als laatste soort de wenkbrauwbreedbek toe. Toen werd de teller op stop gezet. Zou Strycker het record verbroken hebben? De zoektocht is te enerverend en spannend om dat te vermelden. Strycker verdient veel respect als vogelzoeker, schrijver en vriend, zo blijkt uit het online medeleven en de reacties uit de wereldwijde vogelaarsgemeenschap.

Noah Strycker: Grenzeloos vogels kijken. In een jaar de wereld rond. Vertaald uit het Engels door Nico Groen. Atlas Contact, 320 blz. €24,99

‘Zelf was ik het liefst als valk ter wereld gekomen, maar die mogelijkheid is mij nimmer geboden’, schreef L.H. Wiener in 2009 in deze krant. Dan zal hij Valken hebben geen naam met pijn in het hart hebben geschreven: zijn liefde voor valken(eieren) wordt wreed verstoord door Frits van Karspel, een zonderlinge klasgenoot. Het verhaal is als boek verschenen in de serie ‘Literaire juweeltjes’ waarin elke maand een gemakkelijk leesbare tekst verschijnt in een gebonden uitgave voor wie niet veel leest en is afkomstig uit de dikke jubileumuitgave De verhalen die verscheen ter ere van Wieners vijftigjarig schrijverschap.

L.H.Wiener: Valken hebben geen naam. BforBooks, 63 blz. € 1,50

Het meest enthousiast geschreven wetenschappelijke boek deze week is Het geheime leven van vissen van de Canadese bioloog en schrijver Jonathan Balcombe. Naast onderzoek naar hoe vissen leven, denken, communiceren of kunnen groeien van romantische muziek, beschrijft Balcombe veel anekdotes over vissen. Die verhalen mogen niet verloren gaan, stelt de onderzoeker, want ook de observaties van amateurs zijn van groot belang voor de wetenschap. De interesse voor vissen begon bij Balcombe toen hij op zomerkamp acht vissen ving en met het op school laten vallen van een vissenkom waarin een goudvis zat, zo vertelde hij in een enthousiaste lezing in Toronto. Nu geeft hij die vissen een stem en je weet niet wat je ‘hoort’.

Jonathan Balcombe: Het geheime leven van vissen. Oorspronkelijke titel: What a Fish knows. Vertaald uit het Engels door Gertjan Wallinga, Eefje Bosch en Aad Janssen. Meulenhoff, 334 blz. € 24,99

‘Al is de natuur nog zo belangrijk, toch weten we weinig van wat er om ons heen gebeurt’, aldus bioloog en schrijver Sara van Duijn. In Natuurlijk biologie geeft zij antwoord op vragen van, vooral, leerlingen. Veel vragen over de groei van bomen, de ontlasting van planten en wat de zon nu eigenlijk is. Op vragen over bloedzuigers, oorwormen en kreeften heeft Van Duijn duidelijke antwoorden maar op de vraag of ‘haaien verlegen kunnen zijn’ zegt zij geen sluitend antwoord te hebben al verwijst zij wel naar persoonlijkheidsonderzoek bij haaien. Zulk onderzoek werd gedaan bij het Sharklab op de Bahama’s. Daaruit blijkt dat haaien zowel ‘dapper’ kunnen zijn, zoals Van Duijn schrijft, maar ook ‘verlegen’, laat een onderzoeker van het lab desgevraagd weten. Beide gedragingen (verlegen/dapper) komen voor in de natuur en hangen af van de context: neem je risico – op ontmoeting met roofdier – bij het zoeken naar voedsel of blijf je ‘verlegen’ waar je bent.

Sara van Duijn geeft op17 maart om 14.30 een lezing bij Van Stockum Boekverkopers in Leiden (Breestraat 113). Toegang gratis maar aanmelden gewenst: leidenwinkel@vanstockum.nl.

Sara van Duijn: Natuurlijk biologie. Van verlegen haaien tot pitloze druiven. Uitg. Q, 208 blz. € 15,00