Duitse justitieminister Heiko Maas naar Buitenlandse Zaken

Kabinet Merkel IV

SPD’er Heiko Maas, als bewindsman op Justitie de drijvende kracht achter een omstreden wet tegen haatzaaien en nepnieuws op sociale media, wordt minister van Buitenlandse Zaken in Merkels vierde kabinet.

Heiko Maas wordt de nieuwe minister van Buitenlandse Zaken in Duitsland. Foto Michael Kappeler/AFP

Duitsland krijgt, net als Nederland, een minister van Buitenlandse Zaken met betrekkelijk weinig internationale ervaring. Heiko Maas (SPD), nu minister van Justitie, zal zijn partijgenoot Sigmar Gabriel opvolgen als het vierde kabinet-Merkel woensdag in Berlijn wordt beëdigd.

Maas (52) heeft binnen de sociaal-democratische SPD veel krediet. In de afgelopen kabinetsperiode was hij van de SPD-bewindslieden de meest uitgesproken criticus van de sterk groeiende anti-immigratiepartij AfD. Zijn politieke loopbaan is Maas begonnen in Saarland, waar hij twee keer een ministerspost in de deelstaatregering bekleedde.

Maas was de drijvende kracht achter een omstreden wet tegen haatzaaien en nepnieuws op sociale media. De wet, vorig jaar door de Bondsdag aangenomen, bepaalt dat sociale netwerken met minstens 2 miljoen gebruikers onrechtmatige teksten binnen 24 uur verwijderd moeten hebben. Anders riskeren ze hoge boetes.

De raspoliticus Gabriel, van 2009 tot 2017 SPD-leider en sinds januari 2017 minister van Buitenlandse Zaken, maakte donderdag persoonlijk bekend dat de partijtop hem geen plaats wil geven in de nieuwe regering.

Hoewel Gabriel voorlopig lid blijft van de Bondsdag, komt hiermee een einde aan zijn jarenlange, prominente rol in de Duitse politiek.

Geen teamspeler

Gabriel, eerder minister van Economische Zaken, had zich op Buitenlandse Zaken in een jaar tijd ontwikkeld tot de populairste SPD-minister. Maar bij het bestuur van de SPD verspeelde hij gezag. Nadat hij het voorzitterschap van de partij begin vorig jaar had overgedragen aan Martin Schulz, viel hij zijn opvolger in de verkiezingscampagne regelmatig af.

Schulz’ beoogd opvolger Andrea Nahles en tijdelijk voorzitter Olaf Scholz hadden geen vertrouwen dat Gabriel zich in een nieuw kabinet als teamspeler zou opstellen. Olav Scholz, nu nog burgemeester van Hamburg, wordt in het nieuwe kabinet minister van Financiën en vicekanselier.

De leiding van de SPD heeft de achterban vernieuwing toegezegd. Een teken daarvan is dat Franziska Giffey, de in de landelijke politiek onervaren, burgemeester van de Berlijnse deelgemeente Neukölln, de nieuwe minister van Gezinszaken wordt. Giffey is afkomstig uit Frankfurt aan de Oder. Met haar is er naast Angela Merkel in elk geval nog één lid van het kabinet met wortels in de voormalige DDR.