Klokken lopen achter door internationale ruzie

Elektriciteit Klokken die zijn aangesloten op het stroomnet lopen vanwege een geschil tussen Servië en Kosovo inmiddels zes minuten achter.

Foto andy0man/Shutterstock

Trein gemist doordat het ovenklokje of de wekkerradio vijf of zes minuten achter liep? Dat kan. En het komt door politieke problemen tussen Servië en Kosovo. Er is onder andere ruzie over elektriciteitslevering. Daardoor zijn er afwijkingen in het stroomnet. Daardoor lopen klokken achter die hun tijdsignaal uit de 50Hz frequentie van het elektriciteitsnet halen.

De stroom die uit het stopcontact komt is wisselstroom die 50 keer per seconde wisselt van stroomrichting. Doordat er minder stroom geleverd wordt, daalde die frequentie van gemiddeld precies 50 Hz sinds half januari tot een gemiddelde van 49,996 Hz.

„Van die kleine afwijking is bijna niets te merken, behalve dat klokken die aangesloten zijn om het stroomnet, zoals het klokje van de oven, de CV en de wekkerradio, in anderhalve maand tijd ongeveer 6 minuten achter zijn gaan lopen”, vertelt Jeroen Brouwers, woordvoerder van netbeheerder TenneT. Deze klokken gebruiken de 50 stroomwisselingen per seconde om de tijd te bepalen. Als de wisselingen sneller gaan, zal een klok dus voorlopen en als de frequentie daalt loopt hij achter.

Horloges en klokken op mobiele telefoon en computers lopen niet uit de pas omdat ze de tijd bepalen met de trilling van een kwartskristal of via het internet. Klokken die hun tijdsignaal van een radiosignaal halen hebben ook geen last.

Geen luchtalarm

Het achterlopen van de netgestuurde klokken leidde afgelopen maandag op een aantal plekken ook tot het uitblijven van de maandelijkse luchtalarmtest. De sirenepalen hebben een interne klok en het computersysteem dat ze aanstuurt ook. Als die twee kloktijden te veel van elkaar verschillen gaat het alarm niet af, schrijft Instituut Fysieke Veiligheid (IFV) op haar website.

De frequentie van het net wordt door alle Europese netbeheerder samen constant op 50 Hz gehouden. Dat is niet alleen om de klokken goed te laten lopen. Elektrische apparaten en machines die op het net aangesloten zitten, kunnen bij grote fluctuaties beschadigd raken. De daling die sinds half januari merkbaar is, heeft op de klokken na nauwelijks gevolgen.

Politiek geschil

De oorzaak van de frequentiedaling is een politiek geschil tussen Servië en Kosovo. Dat maakte de Europese koepel van netbeheerders (Entso-E) dinsdag bekend. Daardoor heeft die regio sinds midden januari 113 Gwh minder elektrische energie aan het net geleverd dan is afgesproken. “Dat heeft tot gevolg dat er niet wordt voldaan aan de verplichting om de frequentie, de hartslag van het hoogspanningsnet, in balans te houden”, zegt Brouwers. “Dat is in heel Europa merkbaar, omdat de elektriciteitsnetten verbonden zijn.”

Waarom het geschil tot minder stroom leidt is niet duidelijk te krijgen. Volgens Brouwers bleef het (kleine) probleem een tijdje bestaan omdat het niet de bedoeling was dat andere landen extra kosten maken door het bijschakelen van centrales.

Entso-E komt vrijdag met een voorstel om de frequentiedaling op te lossen. Wat voor oplossing dat is, is nog niet bekend. De komende dagen zit er dus niets anders op dan regelmatig de klokken die aangesloten zijn op het stroomnet goed te zetten.

    • Dorine Schenk