Tekort op de Uithoflijn werd verhuld

Openbaar vervoer

Begrotingen zouden bewust tientallen miljoenen te laag zijn voorgesteld.

Foto Bram Petraeus

De provincie en gemeente Utrecht weten al zeker vijf jaar dat de Uithoflijn tientallen miljoenen duurder gaat uitvallen dan beloofd. Volgens topambtenaren zijn bedragen naar beneden bijgesteld of buiten de begroting gehouden om uit te komen op een „politiek aanvaardbaar” budget. Dat blijkt uit interne documenten en gesprekken met betrokkenen.

Lees meer: Uithoflijn strategisch te laag begroot

Het duidelijkst komt dit naar voren in de „voorbereiding exploitatie en beheer” van de nieuwe tramverbinding tussen Utrecht CS en universiteitscampus de Uithof. De kosten hiervan (zo’n 20 miljoen euro) zijn „in het verleden niet begroot”, aldus een vertrouwelijk verslag van de directieraad van de Uithoflijn van mei 2017. Het gaat onder meer om uitgaven voor het inhuren en opleiden van trambestuurders, het proefdraaien met de trams en het opzetten van een betalingssysteem.

Uit onderzoek van NRC blijkt dat de provincie en gemeente Utrecht de afgelopen jaren hoogoplopende conflicten hebben gehad over wie deze extra kosten moest dragen. Die werden pas bijgelegd nadat een externe adviseur eind vorig jaar een „zwaarwegend advies” over alle twistpunten had gegeven.

In januari trokken provincie en gemeente alsnog de portemonnee om de niet begrote voorbereidingskosten te dekken. De ingreep was onderdeel van een reddingspakket van 84 miljoen euro voor de 8 kilometer lange Uithoflijn. Die gaat in totaal circa een half miljard euro kosten en anderhalf jaar later dan gepland rijden.

Ook de aanleg van een busbaan, parallel aan het treinspoor leidde tot grote onderlinge spanningen. In oude contracten stond dat de provincie hiervoor 17 miljoen euro aan de gemeente moest betalen, die dit vervolgens zou realiseren. De gemeente vond een aannemer die het traject voor 10 miljoen aanlegde en had dus een meevaller van 7 miljoen euro. Pas na protest van de provincie en bemiddeling door de externe adviseur stortte de gemeente het geld terug in het project Uithoflijn.

In een reactie beamen provincie en gemeente dat de 20 miljoen aan voorbereidingskosten niet waren begroot. Dat was volgens hen niet om de Uithoflijn politiek haalbaar te maken, maar omdat dat „te ingewikkeld was” om al te begroten.

Spoeddebat Utrechtse raad

Deze donderdagochtend is er een spoeddebat over de Uithoflijn in de Utrechtse gemeenteraad, later volgt er ook één in de Provinciale Staten. Aanleiding is een publicatie in NRC over hoe de provincie Utrecht is omgegaan met een melding van mogelijke belangenverstrengeling.

De provincie huurde in 2016 een man in om het project vlot te trekken die kort daarvoor voor bouwbedrijf BAM – de hoofdaannemer van de Uithoflijn – had gewerkt. De man ontsloeg een half jaar later de projectdirecteur en diens tweede man, die BAM aan de strenge contracten wilden houden. In plaats daarvan koos de provincie voor een inniger samenwerking met de bouwer.

De provincie concludeerde na een onderzoek door de huisadvocaat dat er geen belangenverstrengeling was , maar verzuimde haar accountant EY op de hoogte te stellen. Die gaat de melding nu zelf onderzoeken , blijkt uit een brief die de provincie maandag vrijgaf.

„Wij hebben vernomen dat reeds onderzoek is verricht naar de mogelijke onregelmatigheden, echter [..] lijkt dit onderzoek vooralsnog met een (te) beperkte scope en vanuit een eenzijdig perspectief uitgevoerd te zijn”, schrijft EY. Hierdoor loopt het goedkeuren van de jaarrekening van de provincie vertraging op, aldus de accountant.

    • Merijn Rengers
    • Carola Houtekamer