Rutte werpt zich op als leider van acht ‘nuchtere’ EU-landen

Europa

Na de Brexit neemt Nederland de rol van het VK over om het ‘tegengeluid’ te organiseren

Mark Rutte arriveert in Brussel voor een bijeenkomst met regeringsleiders Foto Julien Warnand/EPA

Een toespraak hier, een alliantie daar - Nederland zet zich schrap nu de Duits-Franse machine na lang pruttelen alsnog gaat draaien en er soms vergaande toekomstplannen voor de EU worden gesmeed. Vorige week vrijdag pleitte premier Rutte in zijn Europa-toespraak voor nuchterheid („hoogdravende visies leveren geen banen op”). Nog geen week later lanceert Nederland een „alliantie” van acht gelijkgestemde, nuchtere landen.

Het doel is duidelijk: voorkomen dat de Duitse en vooral Franse hervormingsdrang ontspoort. In een verklaring maken de acht duidelijk dat zij óók voor versterking van de eurozone zijn, maar niet op een manier die leidt tot „vergaande overheveling van bevoegdheden naar Europa” die de publieke steun voor Europa doet verdampen. Landen hebben bovenal een eigen verantwoordelijkheid. Over meer risicodeling valt te praten, maar niet zolang (Zuid-Europese) banken volhangen met slechte leningen. Doe daar eerst iets aan, schrijven de acht.

Veel heeft de alliantie nog niet om het lijf: drie kleine Baltische Staten, Ierland, Finland en twee landen - Zweden en Denemarken - waar de euro niet eens is ingevoerd. Maar het initiatief van minister Wopke Hoekstra (Financiën, CDA) maakt opnieuw duidelijk dat Nederland als gevolg van Brexit aan gewicht wint. Waren het voorheen doorgaans de Britten die federale tendensen in de EU in toom hielden en het Noord-Europees ‘tegengeluid’ organiseerden, nu valt die rol bijna als vanzelf aan Nederland toe.

„Nederland is het nieuwe Verenigd Koninkrijk”, viel eerder deze week al te lezen bij de Italiaanse zakenkrant Il Sole 24 Ore. Regeringsleiders hebben zich voorgenomen om eind juni op een EU-top knopen door te hakken over het verder versterken van de gemeenschappelijke munt. Op tafel liggen de creatie van een Europees Monetair Fonds (EMF), een Europees garantiestelsel voor spaargeld en geldpotjes voor grote, onverwachte economische schokken. Allemaal zaken waar de ‘Hollandse acht’ de nodige vraagtekens bij zetten.

Nederland als ‘het nieuwe VK’, het land waar iedereen zich aan ergert, maar uiteindelijk wel naar luistert. Sommigen zal dat wellicht vleiend in de oren klinken, maar er schuilt ook een gevaar in. Iedereen weet hoe het afgelopen is met het VK. Oud-premier Cameron kwam bij het Brexit-referendum pas laat met een positief EU-verhaal, na eerst jarenlang in de klaagstand te hebben gestaan, en stortte zijn land de afgrond in.

Niet voor niets lijkt Rutte zijn woorden meer dan ooit te wegen. Tijdens zijn toespraak vrijdag was hij kritisch („geen ever closer union”) maar niet negatief („we komen er samen altijd uit”). En in de discussie over de volgende Europese meerjarenbegroting, die wat Nederland betreft na Brexit omlaag moet, gaat Rutte er (nog) niet met gestrekt been in.

Duitse media zien Nederland ook als ‘de nieuwe Wolfgang Schäuble’, de Duitse oud-minister van Financiën die Zuid-Europa tijdens de eurocrisis met rechte rug tot begrotingsdiscipline dwong en daarbij toegejuicht werd door Noord-Europa. Sinds zijn vertrek in oktober vorig jaar slaat Duitsland ogenschijnlijk een mildere toon aan. De nieuwe, moeizaam tot stand gekomen regering in Berlijn, die pas volgende week echt begint, wil met Frankrijk de Europese kar trekken en lijkt bereid om een heel eind mee te gaan met de plannen van de Franse president Macron.

Vroeger vertrouwde Noord-Europa erop dat Schäuble „al te verreikende transferwensen uit het zuiden wel blokkeerde”, schrijft de Frankfurter Allgemeine Zeitung woensdag in een commentaar. Nu vreest het „overrompeld” te worden door Frankrijk en Duitsland. De krant is erg te spreken over het initiatief. „Hopelijk verhinderen de acht uit het noorden de grootste dwaasheden.”

Met medewerking van Juurd Eijsvoogel in Berlijn