Met principes van zijn partij heeft Trump niets te maken

Commotie onder Republikeinen Veel Republikeinen zijn geschokt door Trumps importheffingen. Ze vrezen tegenmaatregelen en banenverlies.

President Trump met leiders uit de staal- en aluminiumindustrie tijdens een persconferentie. Foto Jim Lo Scalzo/EPA

Toen president Trump in januari opeens afspraken met Democraten wilde maken over de redding van een groep migranten die hun gedoogstatus dreigden kwijt te raken, de ‘dreamers’, praatten de Republikeinen hem om. Er kwam geen wet om de dreamers te beschermen.

Toen Trump vorige week opeens begon over maatregelen om het wapenbezit te beperken, bracht een topman van de vuurwapenlobby (NRA) hem een bezoekje, waarna men de president niet meer over het onderwerp hoorde.

Maar ditmaal is de beer los. Tot afgrijzen van het Republikeinse establishment, houdt Trump al een week voet bij stuk, sinds hij afgelopen donderdag een stormloop op de mondiale vrijhandel begon met zijn aankondiging invoertarieven van 25 procent op staal en 10 procent op aluminium te willen heffen. Met bezoeken aan het Oval Office en interviews op tv-zenders die de president bekijkt, proberen Congresleden sindsdien Trump te bewegen zijn voorstel, dat volstrekt indruist tegen de vrijhandelsdoctrines in het hart van de partij, terug te trekken – of dan ten minste zó toe te spitsen dat staalproducerende bondgenoten als Canada en Mexico er niet onder lijden.

Het resultaat? Trump deed er dinsdag nog een schepje bovenop en zijn economisch topadviseur Gary Cohn, als bondgenoot in het Oval Office van de Republikeinen in het Congres eveneens tegen de maatregel, besloot te vertrekken.

‘Iets voor een linkse regering’

Daarmee lijkt het pragmatische pact dat Trump en de Republikeinen in december bezegelden met hun belastingwet, op breken te staan. Paul Ryan, voorzitter van het Huis van Afgevaardigden, verklaarde „extreem bezorgd” te zijn. Republikeinse Senatoren noemden het voornemen „rampzalig” en „iets voor een linkse regering”; 107 van hun collega’s in het Huis stuurden Trump een brandbrief waarin ze hem vroegen zijn plan te laten varen. Ook conservatieve politieke actiegroepen van grote geldschieters als de miljardairs Charles en David Koch waren duidelijk. „Een affront jegens economische vrijheid”.

Senator Lindsey Graham richtte zich zondag op CBS schijnbaar direct tot Trump en vroeg hem zijn voorstel te heroverwegen: „China is aan de winnende, en wij aan de verliezende hand met dit tarievenstelsel. U laat China lopen. U straft de Amerikaanse consument en onze bondgenoten.”

Met het vertrek van Gary Cohn, concludeert Washington, is de kans kleiner geworden dat Trump daadwerkelijk van zijn voornemen terugkomt. Zijn besluit om op te stappen betekent dat de handelsoorlog ín het Oval Office gewonnen is door het protectionistische kamp: Trumps handelsadviseur Peter Navarro, die handel ziet als een zero-sum game, heeft vrij spel gekregen. In Washington wordt daarnaast rekening gehouden met een verdere ‘brain-drain’ van andere vermeend matigende krachten in het Oval Office, zoals stafchef John Kelly en nationale veiligheidsadviseur H.R. McMaster.

Ondertussen gaat Trump zaterdag naar Pennsylvania, officieel om Rick Saccone te steunen, de Republikeinse kandidaat in de race om een zetel in het Huis. Maar Trump wil zich in Pennsylvania ook koesteren in het gejuich van staalarbeiders uit die staat, de bevestiging van de juistheid van zijn koers die hij steeds zoekt.

Voor de Republikeinen is het onmogelijk om Trump op dit punt tegemoet te komen. Niet alleen is vrijhandel geloofsartikel nummer één voor de vrijemarktconservatieven die de top van de partij en de bijbehorende donorklasse vormen, ook worden in november de tussentijdse Congresverkiezingen gehouden.

Lees ook: Cohn staakt strijd tegen Trumps protectionisme

De blije verrassing van de belastingverlagingen moest dan de Republikeinse kiezer naar de stembus lokken, zo was de strategie. Nu dreigen de gevolgen van Trumps plan, zoals hogere prijzen en banenverlies in staal- en aluminiumverwerkende sectoren (van de auto-industrie- tot de bierblikjesbranche), dit door Paul Ryan zorgvuldig uitgekiende effect teniet te doen. Wellicht zal Europa zelfs terugslaan met embargo’s op whiskey uit Kentucky, de thuisstaat van senaatsvoorzitter Mitch McConnell, en op Harley-Davidsons uit swingstate Wisconsin, waar Paul Ryan vandaan komt.

In theorie kan het Congres Trump tegenhouden. Weliswaar hebben de parlementariërs afgelopen decennia veel macht over vrijhandel bij wet aan de president gedelegeerd, maar zij zouden hiervan met een snelle wet wat kunnen terugharken.

Alleen: om een veto van Trump dat hierop weer zou kunnen volgen teniet te doen, is een supermeerderheid van tweederde nodig in het Huis en de Senaat, en het is onwaarschijnlijk dat de Republikeinen die bijeen zouden krijgen op een zo polariserend dossier als vrijhandel (sommige Democraten zijn voor Trumps invoerheffingen). Zo'n escalatie – een frontale botsing tussen president en partij in een verkiezingsjaar – zou evenwel een rampscenario zijn.

En dus proberen de Republikeinen Trump naar het compromis te duwen van „meer chirurgische” maatregelen die „geen onbedoelde gevolgen” hebben, zoals Paul Ryan het verwoordde. Trump zei dinsdag dat hij zijn tarieven zou doorvoeren, maar „met liefde”. Woensdag zei Witte Huis-woordvoerder Sarah Huckabee Sanders dat er „mogelijke uitzonderingen” zullen zijn, zoals Canada, Mexico ‘en misschien andere landen’.

    • Maartje Somers