Mesdags verzameling Japanse kunst is nu te zien in Den Haag

Tentoonstelling De Haagse zeeschilder Mesdag verzamelde Japanse kunst voor zijn eigen museum. Het tekent de Japanrage van die tijd.

Hendrik Willem Mesdag verzamelde Japanse vazen, schalen en kommen, zoals deze schaal met voorstellingen van een porseleinfabriek van een onbekende maker, 1830 - 1860. Foto Maurice Tromp

In de tweede zaal van de tentoonstelling liggen de rekeningen. Voor „2 groote Japansche bronzen vaazen” betaalde Hendrik Willem Mesdag in 1884 niet minder dan 400 gulden. Niet zoveel als voor een schilderij van Millet ( 2.200 gulden), maar toch altijd meer dan voor een werk van Corot (250 gulden) of Mauve (200 gulden).

Wat ook uit de rekeningen blijkt: Mesdags Japanse aankopen betroffen vaker grote objecten, die hij precies in de jaren vóór de opening in 1887 van Museum Mesdag aanschafte. Het museum moest vol, kennelijk. Niet alleen met de schilderijen die Mesdag (1831-1915) en zijn vrouw Sientje verzamelden van de Haagse School en de School van Barbizon, maar ook met vazen, schalen en kommen. En die mochten wat kosten, in de jaren van de Japanrage.

Mesdag & Japan. Het Verre Oosten verzameld heet de tentoonstelling in De Mesdag Collectie, het oorspronkelijke museum met daaraan intussen toegevoegd het woonhuis van het kunstenaarsechtpaar, dat er indertijd pal naast woonde. Ook toen al kon de bezoeker trouwens dat woonhuis bezoeken: daar begon Mesdag, op afspraak, op zondagmorgen zijn rondleidingen. De Mesdag Collectie is gevestigd aan de Laan van Meerdervoort, Panorama Mesdag ligt pakweg 500 meter verderop aan de Zeestraat.

Chōunsai Koretoshi, Katana zwaard, 1855, Ijzer, metaal, hout en zijde, De Mesdag Collectie, Den Haag. Foto De Mesdag Collectie

Feitelijk zijn in de tentoonstelling een veertigtal objecten bijeengebracht die anders verspreid staan door het museum. Een beetje zoals ze ook her en der verspreid stonden in de tijd dat Mesdag nog zélf zijn bezoekers rondleidde. Op foto’s is te zien hoe alle hoeken en gaten van woonhuis, atelier en museum volstonden met de kostbare vazen, waarin overigens ook simpelweg de penselen werden bewaard.

Dat bijeenbrengen in een speciale tentoonstelling is een goed idee, merk je als je door de zalen van het kleine, intieme museum loopt. Je ziet hoe het verzamelen van Japanse kunstvoorwerpen begon, wanneer de Japanrage uitbrak en wat, daarna, de invloed was op westerse (keramiek)kunst.

Onbekende kunstenaar, Kom met decor van vissen en een draak, tweede helft 19de eeuw, aardewerk, De Mesdag Collectie, Den Haag. Foto Petra en Erik Hesmerg

Voor de begintijd, waaraan de eerste zaal is gewijd, is een bruikleen van het Maritiem Museum in Rotterdam illustratief: een Japans schilderij (waterverf op zijde) van twee Nederlandse schepen in de baai van Nagasaki. Nederland was lang het enige land dat handel mocht drijven met Japan. Ook uit die Edo-periode (1615-1868) heeft Mesdag stukken weten te bemachtigen, waaronder een wonderbaarlijk mooie schaal met voorstellingen van een porseleinfabriek. „De Nachtwacht van de Mesdagcollectie”, noemt het museum die zelf.

Maar de meeste van Mesdags Japanse objecten dateren uit de tweede helft van de negentiende eeuw, de tijd van de rage. Die begon met de deelname van Japan in 1867 aan de Wereldtentoonstelling in Parijs, vanwaaruit de belangstelling oversloeg naar de rest van Europa. In de derde, laatste zaal zijn vooral eigenzinnig gestileerde objecten te zien van de Haagse keramist Theo Colenbrander (1841-1930). Hoewel zelf geen modernist, verzamelde Mesdag ook dit soort werk.

Wat hij níét verzamelde, waren Japanse prenten – waarom hij dat naliet is onbekend. Meer dan vazen, waren die prenten geliefd bij andere westerse verzamelaars en kunstenaars. Zoals bij Vincent van Gogh, over wie eind maart in het Amsterdamse Van Gogh Museum de tentoonstelling Van Gogh & Japan opent.

Mesdag & Japan. Het Verre Oosten verzameld, 7 maart t/m 17 juni in De Mesdag Collectie in Den Haag. Geopend: wo t/m zo, 12 tot 17 uur. Inl:
demesdagcollectie.nl