Hoe komt 154 miljoen bij de politie terecht?

Investering

Het nieuwe kabinet beloofde dit jaar 100 miljoen euro aan de politie. Maar het kan nog wel even duren voordat het geld er echt is.

De politie krijgt er dit jaar 100 miljoen euro bij, maar het duurt wel even voordat het geld daadwerkelijk besteed wordt. Foto Koen van Weel/ANP

Als minister Ferdinand Grapperhaus (Justitie en Veiligheid, CDA) aan de buitenwereld mag vertellen dat het kabinet extra geld in de politie steekt, dan drukt hij zich zorgvuldig uit. Hij is jurist. Hij kent de getallen uit het hoofd. „In elk geval voor dit jaar al 100 miljoen”, zei hij bijvoorbeeld bij een werkbezoek in Amsterdam tegen stadszender AT5. „En uiteindelijk 267 miljoen structureel.”

Veel concreter over de bestemming kan Grapperhaus niet zijn. En al helemaal niet over óf dat extra geld is uitgegeven – want dat ís nog niet zo. Op de vraag hoeveel de regionale eenheid Amsterdam er precies bij krijgt, hulde de minister zich in algemene termen. „We zullen eerst met elkaar in kaart moeten brengen waar de noden zitten.” Dat zal nog wel een maand of vier duren, verwacht hij.

NRC volgt dit jaar tien investeringspotjes van het kabinet Rutte III. Hoe lang duurt het voor leraren, soldaten en politieagenten iets merken van de vele toegezegde miljarden? Lees ook: de eerste aflevering van deze serie.

Hij heeft gelijk, want het proces van regeerakkoord tot het moment dat het eerste toegezegde geld wordt besteed, is lang en stroperig. Welke zes stappen heeft de 100 miljoen euro van Grapperhaus inmiddels achter de rug?

1 Regeerakkoord: Oktober 2017

Plechtig beschreef de nieuwe regering op 10 oktober in het regeerakkoord waarom extra geld „in de justitiële keten” noodzakelijk is. De „democratische rechtsstaat Nederland” vergt immers permanent „alertheid en onderhoud om de vrijheid en veiligheid van burgers blijvend te kunnen waarborgen”.

Structureel zal er voor veiligheid aan het eind van de kabinetsperiode 414 miljoen euro worden uitgetrokken. Het gros daarvan (die 267 miljoen) is bestemd voor de politie, waarvan 154 miljoen al dit jaar.

2 Minister gaat onderhandelen: Najaar 2017

Extra geld dat een nieuwe bewindspersoon aan zijn beleidsterreinen mag toezeggen is lekker, maar hij moet het nog wel even regelen. De eerste stap die Grapperhaus na zijn beëdiging op 26 oktober zet is het openen van onderhandelingen. Allereerst met de korpsleiding van de politie, burgemeesters en het OM om af te stemmen hoe het extra geld precies zou moeten worden ingezet. Zijn er meer wijkagenten nodig, of juist meer rechercheurs? Hoe gaan we deze mensen werven en opleiden? In welke regionale afdelingen is de nood het hoogst? Welke ict-systemen zijn nodig om cybercrime effectief te lijf te kunnen gaan? Ook de politievakbonden spreken over dit soort dilemma’s mee. Het overleg heeft een extra dimensie, want het kabinet heeft een nadrukkelijke voorwaarde aan de investeringen gesteld. Het extra geld komt er alleen als de politieorganisatie de zogenoemde ‘flexibiliseringsagenda’ omarmt – er wordt van iedereen een flexibeler inzet gevraagd, zowel in plaats (buiten de eigen regio) als in tijd (onregelmatige werktijden).

3 Financiën gaat akkoord: November 2017

De eerste administratieve hoepel waar een ‘vakminister’ doorheen moet springen om toegezegd geld te verzilveren is het indienen van een bestedingsplan bij het Ministerie van Financiën. Ook Grapperhaus heeft beargumenteerd moeten aantonen dat het beoogde doel met zijn beleidsvoorstellen wordt bereikt en hoe dat te controleren is. De Inspectie Rijksfinanciën heeft een lange checklist kunnen afvinken en een positief advies aan de minister van Financiën voorgelegd – die moet het geld uiteindelijk vrijgeven.

Grapperhaus kreeg van collega Wopke Hoekstra (Financiën, CDA) niet het gehele bedrag voor 2018 losgepeuterd, slechts tweederde. Het goede nieuws voor de politie is dat hij die eerste tranche van 100 miljoen heeft weten los te koppelen van de eis over flexibele werkinzet. Met de eerste 100 miljoen wil de minister „direct kunnen beginnen met de opleiding van nieuwe agenten”. Daar is volgens het departement op 1 februari mee begonnen.

4 Tweede Kamer gaat akkoord: December 2017

Bij de behandeling van de begroting voor 2018 presenteerde Grapperhaus een uitgewerkte verlanglijst. Het gros van die eerste pot van 100 miljoen gaat naar het aantrekken van meer en hoger opgeleide agenten op straat (36 miljoen) en rechercheurs (29 miljoen) om de opsporing van criminaliteit te versterken. Daarnaast wil Grapperhaus 30 miljoen investeren in een betere aanpak van cybercrime. De overige 5 miljoen is vooral bedoeld voor de opleiding van al het beoogde nieuwe personeel. De totale investering zal dit jaar al 480 extra politiemensen moeten opleveren, op een totale bezetting van 50.170 arbeidsplaatsen.

Zowel de Tweede als Eerste Kamer heeft met deze aanvulling op de begroting ingestemd. De tweede tranche van 54 miljoen kan pas vrijkomen als er een akkoord is bereikt over de nieuwe arbeidsvoorwaarden. Ook daarvoor is aparte parlementaire goedkeuring nodig.

5 Financiën stelt eerste deel beschikbaar: December 2017

Technisch gezien heeft het ministerie van Financiën nu 100 miljoen uit het regeerakkoord overgeheveld naar de begroting van J&V. De overige 54 miljoen staat nog geparkeerd op de zogeheten aanvullende post – het departement kan daar niet bij.

6 De politie wacht op uitbetaling: Voorjaar 2018

Nu alle lichten in Den Haag op groen staan, kan het nog wel even duren voor die 100 miljoen echt wordt aangeboord. Het overleg over de precieze verdeling loopt nog. Over het verloop daarvan, zo schreef Grapperhaus op 22 februari, zal hij de Tweede Kamer „voor de zomer nader informeren”.

Vier maal per jaar maakt het ministerie van Financiën, via het ministerie van J&V, een sloot geld over naar de politie – gemiddeld 1,4 miljard per keer. Daarmee moet de korpsleiding de uitstaande verplichtingen – salarissen, uitrusting, etc. – zien te voldoen. Het ministerie verwacht dat bij de volgende betaalronde, in april, „het eerste deel van de 100 miljoen wordt uitbetaald”.

Tot die tijd is er een apart ‘urgentiebudget’ beschikbaar gesteld om de eerste stappen van de nieuwe investeringen te kunnen zetten, bijvoorbeeld voor het inhuren van coaches die personeel opleiden. Hoeveel er precies al is besteed is volgens een woordvoerder van de politie „ op dit moment niet te zeggen”.

Tien potjes van Rutte III


1. Politie | 154 miljoen

2. Krijgsmacht | 775 miljoen

Een woordvoerder van het ministerie van Defensie meldt dat de benodigde ‘projectvoorstellen’ inmiddels zijn goedgekeurd en „bij de uitvoerders liggen”. Er is nog geen geld besteed. „Het werk van Defensie is niet vergelijkbaar met het uitdelen van subsidies”. Minister Bijleveld werkt nog aan het schrijven van een nieuwe Defensienota, waarin ze de prioriteiten voor de komende jaren wil schetsen.

3. Basisonderwijs | 280 miljoen

Het overleg tussen werkgevers en vakbonden over een nieuwe cao is net begonnen – daar wordt ook de 270 miljoen besproken die het kabinet voor hogere salarissen heeft gereserveerd. Minister Slob bereikte onlangs al wel een akkoord over het verlagen van werkdruk, waarbij hij geld dat in de toekomst was gereserveerd naar voren heeft weten te schuiven. In plaats van 10 miljoen komt dit jaar al 99 miljoen beschikbaar. „Het eerste geld voor werkdruk komt begin komend schooljaar op de bankrekening van scholen”, meldt zijn woordvoerder.

4. Verpleeghuiszorg | 577 miljoen

Begin februari liet het ministerie desgevraagd weten dat van de beschikbaar gestelde 577 miljoen een bedrag van 435 miljoen door de Nederlandse Zorgautoriteit is gebruikt om de verpleeghuiszorgtarieven te kunnen verhogen. Daarmee zouden de verpleeghuizen meer „financiële armslag” krijgen om extra personeel in te kunnen huren. Het is nog te vroeg om te zeggen welke bedragen nu al zijn uitgegeven. „Zorgaanbieders staan vaak nog aan het begin en de wijze waarop ze dat doen is verschillend”, aldus een woordvoerder van minister De Jonge.

5. Sport | 20 miljoen

Bij zijn bezoek aan de Olympische Winterspelen in Pyeongchang maakte minister Bruno Bruins (Sport, VVD) bekend hoe hij de 10 miljoen voor topsport – de helft van het bedrag uit het regeerakkoord – wil besteden. De Tweede Kamer zal nog met dat plan moeten instemmen. Voor de andere 10 miljoen ten behoeve van de breedtesport is het wachten op het nog te sluiten Sportakkoord.

6. Armoedebestrijding kinderen | 30 miljoen

Geen nieuws te melden.

7. Diplomatieke posten | 10 miljoen

Geen nieuws te melden, anders dan dat de bewindspersoon die een beleidsvisie op het diplomatieke netwerk in de wereld zou schrijven, Halbe Zijlstra, op 13 februari is afgetreden.

8. Regionale knelpunten | 250 miljoen

In een brief aan de Tweede Kamer heeft minister Schouten laten weten voor drie door de regering aangewezen projecten – ruimtevaartscentrum Estec, de BES-eilanden, het saneren van „historisch nucleair afval” – reeds 187 miljoen te hebben gereserveerd. Voor de overige drie aangewezen projecten maakt zij de omvang deze maand bekend. Andere economische regio’s die aanspraak op de pot met ontwikkelingsgeld willen maken zullen daarna met eigen pitches moeten komen.

9. Infrastructuurfonds | 500 miljoen

Een grote pot met extra geld en een lange verlanglijst. Het al bestaande Infrastructuurfonds wordt de komende jaren aangevuld met 2 miljard euro, waarvan een kwart al dit jaar, voor „een inhaalslag in infrastructuur”.

10.Natuur en waterkwaliteit | 50 miljoen

Een nog vrij algemeen potje – cumulatief oplopend tot 275 miljoen in 2020 – waarvan de bestemming nog niet is gedefinieerd.