Recensie

WOI door de ogen van thuisblijvers

Drama In ‘Les Gardiennes’ nemen de vrouwen tijdens WOI de boerderij over, als de mannen zijn vertrokken naar het front. Dat zorgt voor schilderachtige beelden zonder opsmuk.

Sterk debuut: Francine (Iris Bry) in ‘Les gardiennes’

Dit jaar is het honderd jaar geleden dat de Eerste Wereldoorlog ten einde kwam. Dat wordt op vele manieren herdacht. Het mooie van Les gardiennes is dat de toeschouwer, afgezien van de openingsscène en een droomsequentie, die gruwelijke oorlog nooit ziet. Hier geen modderige loopgraven, oorverdovend mortiervuur of zinloze gevechten in niemandsland. Les gardiennes concentreert zich op de thuisblijvers: de vrouwen die een familieboerderij tussen 1915 en 1918 draaiend houden.

Nathalie Baye speelt matriarch Hortense die zo goed en kwaad als dat kan samen met haar oude vader en dochter Solange (gespeeld door Bayes echte dochter Laura Smet) de boerderij bestiert. Hard werk, waarbij ze wel wat hulp kunnen gebruiken. Maar de schaarse mannen die niet aan het front zitten zijn allemaal al in dienst genomen door andere boeren. Er is nog wel een sterk meisje beschikbaar, dus huurt Hortense de jonge Francine in. Met z’n allen bewerken ze het land, oogsten ze de tarwe en maken ze boter. Ondertussen hoopt Hortense dat haar twee zoons de oorlog overleven. Solange wacht op haar gevangengenomen man Clovis.

Regisseur Xavier Beauvois, bekend van het aangrijpende Des hommes et des dieux (2010), filmt de gebeurtenissen op de boerderij op kalme wijze, in schilderachtige beelden zonder opsmuk. De kijker krijgt uitgebreid te zien hoe er geoogst wordt en hoe zwaar dat werk is. Ondanks de oorlog hangt er een pastorale sfeer die door de ervaren filmcomponist Michel Legrand (1932) fraai verklankt wordt in spaarzame muzikale intermezzi. Subtiel laat Beauvois zien hoe handmatig oogsten langzaam plaatsmaakt voor mechanisering, tot opluchting van Hortense. Een andere vorm van industrialisering vond ook op het slagveld plaats, ook al zie je dit niet. Daar werden halverwege de oorlog tanks ingezet, deed de mitrailleur zijn intrede en in de fraaie maar lugubere openingsscène zie je het effect van mosterdgas. Als de Amerikanen gaan meedoen aan de oorlog, brengen ze nieuw wapentuig mee: de tractor die Solange gaat gebruiken, is achtergelaten door Amerikaanse soldaten.

Het is bijna jammer dat Beauvois toch nog drama introduceert in zijn film, want het zien van vrouwen die zusterlijk met zijn allen de handen uit de mouwen slaan en zich heus wel redden is eigenlijk voldoende voor een bevredigende kijkervaring. Maar een van Hortenses zonen op verlof komt de harmonie verstoren, als hij iets krijgt met Francine (een sterk debuterende Iris Bry). Vervolgens vindt er een ingrijpende gebeurtenis plaats, die het verhaal weliswaar voortstuwt maar ook iets onbevredigends heeft. Was het eigenlijk wel nodig?