Defensie-ambities EU leiden tot fricties in NAVO

NAVO

Het Europese plan voor defensiesamenwerking mag de NAVO niet in de wielen rijden, waarschuwen de Verenigde Staten.

Jens Stoltenberg tijdens een bezoek aan de militaire basis, 65 kilometer ten zuiden van Baghdad, op 5 maart 2018. Foto Ahmed Jahil/EPA

Commissievoorzitter Jean-Claude Juncker was er even klaar mee. Doen we eens wat ze vragen, verzuchtte hij onlangs op de jaarlijkse veiligheidsconferentie in München, is het wéér niet goed! Jarenlang hebben de Verenigde Staten er bij hun Europese NAVO-partners op aangedrongen meer te investeren in de krijgsmacht. Nu maken wij Europeanen eindelijk werk van defensie, stelde Juncker, krijgen we óók kritiek.

Het is Washington niet ontgaan dat de EU-lidstaten meer willen samenwerken op gebied van defensie. De nieuwe Pesco-projecten hebben prompt geleid tot Amerikaanse waarschuwingen: de EU-plannen mogen de NAVO niet in de wielen rijden. Pesco leidt tot fricties binnen het bondgenootschap.

De Amerikaanse minister van Defensie, Jim Mattis, is weliswaar te spreken over het feit dat de defensiebudgetten in Europa stijgen, maar heeft er de laatste tijd ook herhaaldelijk op gewezen dat de gezamenlijke defensie een aangelegenheid is van de NAVO en alléén van de NAVO.

Ik juich alles toe dat tot meer samenwerking leidt en tot minder nationalisme.

Republikeinse senator Lindsay Graham

Jens Stoltenberg, secretaris-generaal van het bondgenootschap, somde in München de risico’s van Pesco op. „Ik juich de Europese activiteiten toe”, maar Europa moet uitkijken dat er geen doublures ontstaan, dat de trans-Atlantische bond niet beschadigd wordt en dat de EU-lidstaten de niet-EU-landen binnen de NAVO niet discrimineren. Ook merkte Stoltenberg fijntjes op dat na de Brexit maar liefst 80 procent van de defensie-uitgaven in de NAVO door niet-EU-landen worden gedaan.

De NAVO heeft altijd sceptisch gestaan tegenover Europese defensiesamenwerking. Schaarse middelen kunnen immers maar één keer besteed worden en een land kan troepen en materieel maar aan één organisatie tegelijk committeren. Maar bij de lancering van Pesco schoven de zorgen even naar de achtergrond: Stoltenberg was aanwezig bij de feestelijke ondertekening van het Pesco-akkoord door de Europese regeringsleiders.

Lees ook: EU schroeft defensie-ambities op

Economische belangen

Waar komen die nieuwe zorgen opeens vandaan? Een NAVO-diplomaat wijst op economische belangen. Als Duitsland en Frankrijk samen een straaljager ontwikkelen, is dat slecht nieuws voor Amerikaanse vliegtuigbouwers. NAVO-diplomaten bezien eigenlijk het hele plan met scepsis. Is het niet vooral een instrument voor politieke marketing: de Europese burger wil veiligheid en daar gaat de EU nu voor zorgen?

Terugkerend argument is ook de uiterst bescheiden schaal van de Europese initiatieven. Ook al zou Europa nu enorm gaan investeren, dan nog zijn over vijftig jaar de VS nodig om Europa te verdedigen, zegt men bij de NAVO in Brussel. Het argument van de beperkte schaal snijdt hout, maar is ook merkwaardig. Als het allemaal niet zo veel voorstelt waarom zou je er dan tegen waarschuwen?

De Republikeinse senator Lindsay Graham zei in München dat hij altijd tegen Europose defensiesamenwerking was. Maar nu niet meer. ,,Ik juich alles toe dat tot meer samenwerking leidt en tot minder nationalisme.”

Juncker verdedigde in München de Europese initiatieven en onderstreepte tegelijk het belang van de NAVO. „Ja, we willen emanciperen. Maar dat doen we niet ten koste van de NAVO, niet ten koste van de VS. We moeten strikt vasthouden aan de NAVO. Maar we kunnen niet meer uitsluitend bouwen op onze bondgenoten.”

    • Michel Kerres