Koreaanse ramp in Nederlands bassin

Maritiem onderzoek In 2014 zonk een Koreaanse veerboot, waarbij 304 mensen om kwamen. In Wageningen is onderzocht hoe die ramp zich voltrok.

Het model van de veerboot Sewol is gekapseisd, maakt water en zal snel zinken. Foto Marin

De zee is kalm. Kapitein Jan Krijt geeft instructie de koers van de veerboot te wijzigen. Eerst 5 graden stuurboord. Daarna nog eens 35 graden stuurboord; een ongebruikelijk scherpe bocht naar rechts. „Waarom dat is gebeurd, weten we niet”, zegt Krijt. „Misschien is er wel iemand gestruikeld en tegen het roer gevallen.” In een scheepssimulator speelt Krijt een mogelijk scenario na van de laatste ogenblikken op de brug van de Sewol, een Zuid-Koreaanse veerboot die op 16 april 2014 vlak voor de Koreaanse kust kapseisde en zonk.

De kapitein en de roerganger staan in de simulator recht overeind. Krijt: „Maar in werkelijkheid lag de bemanning misschien wel links in de hoek, met deze hellingshoek.”

Naar de oorzaak van de ramp wordt nog steeds gezocht, onder meer door het maritieme onderzoeksinstituut Marin in Wageningen. Vorige week deed Marin de laatste tests. Het instituut is gevraagd door de Zuid-Koreaanse Sewol Investigation Commission, vanwege zijn expertise, maar ook vanwege zijn onafhankelijkheid; iets waaraan het volgens de Koreaanse onderzoekers zelf jarenlang heeft ontbroken, vooral onder de vorige regering van de voor corruptie veroordeelde president Park.

Schoolreisje

De Sewol kapseisde en zonk bij mooi weer en rustige zee. Er waren 476 mensen aan boord; 304 opvarenden kwamen om, onder wie veel kinderen op schoolreis. De Sewol is een van oorsprong Japanse veerboot die na aanschaf door de Koreaanse reder ingrijpend is verbouwd.

Een model van de Sewol tijdens de onverklaarbaar scherpe bocht naar stuurboord die het schip maakte voordat het zonk.

Foto Marin

De onderzoekers kennen de baan die het schip heeft gevaren, met die vreemde scherpe bocht naar rechts, en de hellingshoek van het gekapseisde schip, tot liefst 45 graden. Die was af te leiden uit camerabeelden in de trucks op de Sewol. „We moeten nagaan wat er gebeurd kan zijn, we proberen de werkelijkheid zo veel mogelijk te reconstrueren”, zegt afdelingshoofd Guilhem Gaillarde.

Duidelijk is dat er voorafgaand aan de ramp veel mis ging. De meeste publiciteit kreeg de blunder van de bemanning om passagiers tijdens het kapseizen op te roepen hun hutten vooral niet te verlaten. Maar er is meer. De stabiliteit van het schip was laag, wellicht door de verbouwing. Het schip was zwaarbeladen. De lading was slechts deels vastgemaakt en is gaan schuiven. Er stonden deuren en ramen open die dicht moesten zijn, waardoor binnenstromend water andere compartimenten kon bereiken. „Als dat niet was gebeurd, waren er enkele uren meer geweest om mensen te redden”, zegt Gaillarde.

Doodse stilte

We kijken naar een test met een schaalmodel van het schip in een van de bassins in Wageningen. Camera’s in het model registreren nauwkeurig wanneer hoeveel water de machinekamer binnenstroomt, vanuit de kamer met de stabilisatievinnen, via een ten onrechte geopend luik. Een twintigtal Koreaanse en Nederlandse onderzoekers volgt de proef in doodse stilte. „Dit is een bijzonder onderzoek. Ook nabestaanden en de Koreaanse pers zijn hier. Mensen zijn geëmotioneerd. We voelen een zware verantwoordelijkheid”, zegt onderzoeksleider Henk van den Boom. Bij het begin van de proeven, twee maanden geleden, werd een minuut stilte in acht genomen.

Behalve de toedracht bij het volstromen en zinken onderzoekt Marin hoe het schip, daaraan voorafgaand, kon gaan kapseizen. Dat gebeurt in een tweede bassin. Een schaalmodel vaart volautomatisch het bassin door, gadegeslagen door onderzoekers, camera’s en sensoren. Wanneer en hoe snel gaat de lading schuiven en welk effect heeft dat op de hellingshoek en de draai? Wat is het effect van de stabilisatievinnen, de roerhoeken en de voortstuwing? Welke invloed had de snelheid, 18 knopen oftewel 33 kilometer per uur? „Het schip had bij vertrek een vertraging van enkele uren. Dat heeft wellicht ook een rol gespeeld”, zegt Van den Boom. „Zoals vaak bij rampen zien we een heleboel dominostenen die te dicht bij elkaar stonden.”

Een model van de Koreaanse veerboot Sawol vaart in een Wagenings onderzoeksbassin zijn ondergang tegemoet.

Juist het feit dat deze ramp zich bij mooi weer afspeelde roept volgens de onderzoeksleider de vraag op of de huidige regels voor veerboten en passagiersschepen, en de handhaving daarvan, toereikend zijn. Zo schrijven de internationale stabiliteitsregels voor dat de hellingshoek in vlak water beneden de 10 graden moet blijven. „Maar aan boord van schepen meten we vaak grotere hoeken.”

Harde conclusies trekken de onderzoekers nu nog niet. Over een maand gaat hun rapport naar Korea. De slotconclusie volgt in augustus.