Juncker maakt de ene na de andere inschattingsfout

Voorzitter Europese Commissie

Twintig maanden voor zijn vertrek doet de nooit onomstreden Luxemburger Juncker nu wel erg veel stof opwaaien.

Commissievoorzitter Jean-Claude Juncker met EU-president Donald Tusk vorige maand tijdens een top in Brussel. Foto Olivier Hoslet/EPA

Wat is er in Jean-Claude Juncker gevaren? De voorzitter van de Europese Commissie is nooit onomstreden geweest: hij beloofde in 2014 bij zijn aantreden dat zijn Commissie ‘politiek’ zou zijn en EU-lidstaten zou prikkelen en uitdagen. Maar met twintig maanden te gaan tot het einde van zijn termijn doet hij wel erg veel stof opwaaien, met opvallende benoemingen en standpunten die zijn imago snel beschadigen.

Eerst was er de kwestie-Barroso. Onlangs bleek dat Junckers voorganger José Manuel Barroso in oktober 2017 namens de machtige zakenbank Goldman Sachs contact had met de Commissie, ondanks een belofte dat hij niet zou komen lobbyen op zijn oude stek. „Dit is niets”, riep Juncker geïrriteerd. „Barroso is mijn vriend, hij is geen gangster.”

Dan was er de kwestie-Selmayr, de benoeming van Junckers kabinetchef Martin Selmayr tot machtigste EU-ambtenaar. Een bliksempromotie die steeds meer vragen oproept en een smet is op de door Juncker gekoesterde claim dat zijn Commissie transparanter dan ooit is. Het Europees Parlement stelt zelfs een onderzoek in en houdt volgende week in Straatsburg een debat over de zaak.

Vurig pleidooi

Dan was er de EU-top van 23 februari, waar Juncker een vurig pleidooi hield over het vereenvoudigen van de EU. De Europese Raad, het machtige gremium van EU-leiders, en zijn eigen Commissie zouden door één en dezelfde persoon geleid moeten worden, niet door twee aparte voorzitters. Volgens hem zou dat de harmonie tussen de twee instituties bevorderen en is één EU-baas duidelijker voor de Europese burger.

EU-leiders zien hier niets in, maar Juncker wist op de top van geen ophouden. „Dat veroorzaakte sterke reacties”, weet een ingewijde. Vooral ook toen Juncker sneerde dat zijn Commissie ‘politieker’ is dan de Europese Raad. Premier Rutte zou Juncker in stevige bewoordingen diens plek hebben gewezen, zoals Rutte ook weer vrijdag deed in zijn Berlijnse Europa-speech. „De Europese Commissie dient de lidstaten, niet andersom, weet u nog.”

Ingewijden zien in Junckers gedrag een laatste poging in de geschiedenisboeken te komen als grote EU-hervormer, zoals zijn voorbeeld Jacques Delors, die van 1985 tot 1995 de basis legde voor de interne markt. Juncker zou niet herinnerd willen worden als ‘de Brexit-voorzitter’, maar wel als de man die de EU nieuwe betekenis gaf na de eurocrisis en de Britse uittreding. „Hij is duidelijk bezig met zijn nalatenschap.”

Haast

En Juncker heeft haast. Volgend voorjaar zijn er Europese verkiezingen, in de aanloop komt de wetgevende machine in Brussel tot stilstand. Als Juncker nog iets wil, moet dat nu, zeggen ingewijden, want de laatste grote Commissievoorstellen, bijvoorbeeld over de EU-begroting, worden in mei verwacht. Als nieuwe secretaris-generaal (sg) moet Martin Selmayr het offensief leiden.

Als hij er de kans toe krijgt althans, want de reuring over Selmayrs benoeming gaat maar niet liggen. Om sg te worden, moet eerst een andere hoge post binnen de Commissie zijn bekleed. Vorige week onthulde het Franse Libération hoe Selmayr daarom eerst tot adjunct-sg werd benoemd, en als enige kandidaat overbleef nadat zijn enige concurrent zich terugtrok. Maandag gaf de Commissie alsnog toe dat het zo is gegaan, nadat zij eerder sprak van een heuse race tussen vier personen.

Verbijstering

Maar het zijn vooral de gebeurtenissen van 21 februari die alom verbijstering wekken. Die woensdagochtend informeert Juncker zijn eurocommissarissen over Selmayrs benoeming tot adjunct-sg. Vervolgens kondigt hij aan dat de zittende sg, de Nederlander Alexander Italianer, met pensioen gaat en benoemt hij meteen diens opvolger. Tot ieders verbazing blijkt het om Selmayr te gaan, de kersverse adjunct-sg.

Tegelijk wordt nog een hele trits benoemingen aangekondigd, waarbij volgens ingewijden opvalt dat Selmayr-getrouwen promotie maken en ‘lastige’ topambtenaren het veld ruimen. Zo is Junckers opvolger straks stevig ingesnoerd.

Volgens de Commissiewoordvoerder zijn alle procedures „op religieuze wijze” toegepast. Volgens critici is er ook nog zoiets als fatsoen en transparantie. In een brief noemt ambtenarenbond Renouveau & Démocratie Selmayrs landing in het hart van de Commissie „spectaculair” en zonder precedent. Het zou ook wel eens Junckers duurste inschattingsfout tot nu toe kunnen zijn.