EU schroeft de defensie-ambities op

Europese Unie

Europese ministers kwamen dinsdag met ambitieuze EU-defensieplannen. Van een militair trainingscentrum tot een anti-zeemijnensysteem.

Een militaire training in Duitsland in 2017. Foto Christian Bruna/EPA

Kan Europa zichzelf zonder de hulp van de Amerikanen verdedigen? Nee, waarschuwen defensie-experts regelmatig. In de meeste EU-landen schieten de investeringen in defensie structureel tekort. De Europese legers „verslonzen”, waarschuwt de NAVO.

De alarmbellen rinkelen extra hard sinds de toename van geweldsconflicten, zoals de oorlogen in Oekraïne en Syrië, aan de buitengrenzen van de Europese Unie.

‘Wakker worden, Europa!’, klinkt al jaren de Amerikaanse smeekbede.

Aan die vermaningen lijkt Europa nu eindelijk gehoor te geven met de presentatie, dinsdag in Brussel, van ambitieuze gezamenlijke EU-defensieplannen.

Defensie is „duur” zegt minister Ank Bijleveld (Defensie, CDA) die in Brussel topoverleg voerde met haar Europese collega’s. „Maar we gaan nu kostenbesparend in Europese defensieprojecten samenwerken.”

Als EU-landen hun militaire infrastructuur gaan moderniseren met nationale brilletjes op, zónder de NAVO erbij te betrekken, dan gaat het fout.

Een NAVO-diplomaat.

November vorig jaar werd daartoe al het startsein gegeven onder de noemer ‘Pesco’: permanente gestructureerde samenwerking op defensie- en veiligheidsgebied. De ministers spraken af om kennis en belangen van nationale defensie-industrieën te gaan bundelen. Daarnaast wordt gestreefd naar nauwere samenwerking tussen EU en NAVO.

Een „doorbraak”, zei Bijleveld toen. „Nooit eerder gingen we zo’n grote samenwerking aan.”

Dinsdag werd het concreet. Er liggen nu 17 projecten op tafel, variërend van een nieuw anti-zeemijnensysteem tot de oprichting van een Europees militair trainingscentrum.

Studio NRC

Pesco moet een eind maken aan onnodige doublures. Zo zijn er in Europa bijvoorbeeld veel verschillende gevechtsvliegtuig- en tanktypes in gebruik. Van de 200 miljard euro die de EU-landen bij elkaar opgeteld jaarlijks aan defensie uitgeven is volgens experts „een aanzienlijk deel weggegooid geld”. De handen ineen slaan bij de ontwikkeling van één type wapentuig zou die verspilling voorkomen.

Bijleveld: ,,Als land in je eentje al die capaciteiten opbouwen kan niet, daarvoor zijn de nationale defensiebudgetten te klein. Daarom is Pesco van groot belang.”

Nederland neemt de leiding in Pesco-project militaire mobiliteit – de „militaire snelweg”, zoals Bijleveld het noemt. Bij het verplaatsen van troepen en materieel door Europa zijn er nu nog veel hindernissen. Een tank van A naar B krijgen is lastig door taaie procedures rond benodigde vergunningen. Bruggen, die tijdens de Koude Oorlog nog berekend waren op het gewicht van een tank, voldoen niet langer. En treinrails in Europa sluiten niet altijd op elkaar aan.

Laatst ging het nog mis op de Nederlands-Duitse grens, zegt Bijleveld. „Onze tanks stonden op een goederentrein klaar voor transport naar Duitsland, voor een oefening. Maar die trein mocht om bureaucratische redenen het Duitse spoor niet op. Ze hebben die tanks toen maar op een vrachtwagen gezet, en toen konden ze door.”

Amateuristisch geklungel? ,,Ja,” zegt Bijleveld. „Het kost tijd en geld.”

Op het NAVO-hoofdkwartier verderop in Brussel zijn er zorgen over Pesco dat mogelijk het NAVO-beleid in de weg zit. „Neem die militaire snelweg”, zegt een NAVO-diplomaat. „Als EU-landen hun militaire infrastructuur gaan moderniseren met nationale brilletjes op, zónder de NAVO erbij te betrekken, dan gaat het fout.”

Maar Bijleveld vindt die zorgen onnodig. „NAVO staat op één. Wat Europa op defensiegebied doet is ondersteunend. Het moet allemaal in elkaar gaan passen.”

Lees ook: Defensie-ambities EU leiden tot fricties in NAVO
    • Tijn Sadée