Commentaar

Niet de Duitse ‘Heimat’ maar Europa moet voor Merkel hoofdzaak zijn

Het eerste onderwerp waar Bondkanselier Angela Merkel (CDU) zich maandag over moest uitspreken, nadat bondspresident Frank-Walter Steinmeier haar had voorgedragen als nieuwe bondskanselier, ging over „geslachtsneutrale” aanpassingen aan het volkslied. Een SPD-functionaris belast met emancipatie op het ministerie van Gezinszaken, had in verband met Internationale Vrouwendag (8 maart) geopperd dat het ‘Vaterland’ uit het volkslied diende te worden vervangen door ‘Heimatland’. En nog zo wat dingen. Maar Merkel liet haar woordvoerder zeggen dat zij „zeer tevreden” is met „ons mooie volkslied in zijn traditionele vorm”.

De op zich minuscule kwestie staat model voor de grote, binnenlands-politieke uitdagingen die Merkel en haar vierde kabinet vanaf 14 maart het hoofd moet bieden. Zondag had dan uiteindelijk de SPD-basis ingestemd met een nieuwe ‘GroKo’, oftewel Grote Coalitie. En Merkel had maandag zelf in een statement haar mouwen verbaal opgestroopt voor de grote kwesties waar Duitsland zich nu voor gesteld ziet: een dreigende handelsoorlog met Trump, vragen van oorlog en vrede met name in Syrië en de positie van Europa tegenover het almaar machtiger wordende China. Tussen haakjes: het belang van de vraag welke sociaal-democraat minister van Buitenlandse Zaken zal worden, heeft Merkel met haar woorden indirect ook gerelativeerd: als het belangrijk is, doet ze het zelf. Net als de afgelopen twaalf jaar.

Maar van een vrolijk ‘weiter so’ kan geen sprake zijn. De oude, versleten SPD zal zich vanuit de regeringscoalitie de komende periode opnieuw moeten uitvinden. Dat signaal is de afgelopen tijd krachtig verwoord door de jongerenbeweging van de SPD. En dat zorgt voor spanning in de tent.

Iets soortgelijks geldt voor de christen-democraten: de kans dat dit Merkels laatste regeringsperiode wordt, is groot. Een interne machtswisseling is voor de stabiliteit niet bevorderlijk.

Dat geldt ook voor het optreden van de niet geringe fractie van de rechts-populistische AfD in de Bondsdag . Dat iemand uit de boezem van het Duitse kabinet nu denkt dat ‘Heimatland’ beter past bij deze tijd dan vaderland, heeft daarmee te maken. Net als de nieuwe portefeuille ‘Heimat’ die is toegevoegd aan het ministerie van Binnenlandse Zaken. Wat dat precies behelst, is nog vaag. Maar kennelijk rinkelen er geen bellen meer bij de ongure bijbetekenissen die de term Heimat, in samenhang met Blut und Boden, nog altijd heeft.

De opdracht aan Merkel is Duitsland, en Europa, ook veilig door deze nieuwe onstuimige periode heen te loodsen.

In het Commentaar geeft NRC zijn mening over belangrijke nieuwsfeiten. De commentatoren schrijven deze artikelen in samenspraak met de hoofdredactie.