Die betonnen bak, dat wordt een mooi haventje

Participatie

Wat doen burgers zelf, met of zonder de politiek? Een experiment waarbij de inwoners de vrije hand krijgen.

Er klettert een heggenschaar op de tegels in de tuin. „Bedankt, Iris!”, klinkt het aan de andere kant van de schutting. Iris Beerkens (52) lacht. „Zo’n wijk is het dus.” Dit deel van Heemstede is in trek: ruime huizen uit de jaren 20 en 30, tweeënhalve kilometer fietsen naar Haarlem. Op kruipafstand van een veelbelovend haventje. „Toen ik hier tien jaar geleden kwam, dacht ik: dat wordt wel wat.” Maar het is nog steeds „een betonnen bak”, zegt buurvrouw Karin van der Pas (63), die al bijna twintig jaar in de Havenstraat woont.

Later, als we aan de rand van het nog deels bevroren water staan: „Echt smerig.” Tussen de stoeptegels kruipt het mos omhoog, klinkers liggen scheef. De haven wordt ingesloten door een appartementencomplex, een bedrijventerrein en een woonwijk. Waar we staan, moet „ambulante horeca” komen. „Foodtrucks”, verduidelijkt Beerkens.

Dat het haventje de komende jaren wordt opgepoetst, is mede te danken aan ‘de Havenlabbers’, waarvan ook Beerkens en Van der Pas deel uitmaken. Het begon in 2015. „De raad ging nadenken over participatie”, zegt Leonie Wijker aan de telefoon. Zij is beleidsmedewerker ruimtelijke ordering. „Eerst zei de raad: misschien kunnen we een prijsvraag uitschrijven.” Dat bleek te ingewikkeld, „want hoe kies je een winnaar”. Het werd „een experiment”: inwoners kregen vrij spel. Zij zouden gaan beslissen over de herinrichting en hoefden zich alleen aan de wet te houden. Zonder uitgavenlimiet.

Naar een bijeenkomst over de haven kwamen 150 mensen. Van der Pas: „Opeens werd ons gevraagd: wie wil dit gaan ontwikkelen?” Beerkens (beleidsadviseur bij de provincie Noord-Holland) en Van der Pas (griffier van de gemeente Kaag en Braassem) staken pardoes hun vinger op, samen met zo’n twintig anderen, onder wie een jurist, een gepensioneerd architect en een communicatie-expert. Inmiddels is het Havenlab een paradepaardje tijdens bijeenkomsten over burgerparticipatie.

Er was heus „wrevel”, zegt Beerkens. „Botsende karakters”, vult Van der Pas aan. Een aantal weken stond zelfs in het teken van mediation tussen een van de deelnemers en anderen. Ze willen niet uitweiden. Beerkens: „Die is eruit gestapt.” Van der Pas: „Iedereen had andere belangen.” Beerkens wilde bijvoorbeeld horeca met een avondvergunning, maar sommige omwonenden vreesden voor een „feestende massa”. De groep vond elkaar in gemeenschappelijke doelen. Van der Pas: „Er was veel aan gelegen om de intocht van Sint terug te krijgen.”

2 miljoen

De deelnemers reguleerden zichzelf. Al te wilde plannen sneuvelden. Beerkens: „We zijn niet gek: dat is te duur.”

Die reflex maakt beleidsmedewerker Wijker „trots”. Ambtenaren zijn bang dat het chaos wordt als je het loslaat, zegt ze. „Maar onze inwoners weten heel veel.” Dat een groot deel hoogopgeleid was, heeft meegeholpen, denkt ze. Ze kwamen tientallen keren bijeen.

De kosten zijn geschat op 2 miljoen euro – het werd zonder aarzelen toegekend. Er komen onder meer een aanlegsteiger, wandelvlonder, straatmeubilair en begroeiing. Én horeca met avondvergunning. Beerkens: „Dáár komt dan het terras.”