De stad van de toekomst pakte anders uit dan gehoopt

Bijlmermeer Een tweedelige podcast beschrijft de geschiedenis van de Bijlmermeer, een idealistisch stedenbouwkundig experiment dat anders uitpakte dan gehoopt.

Flats en een verhoogde metrobaan in de Bijlmermeer. Foto Freek van den Berg/ANP

Toen de eerste bewoners op 25 november 1968, vijftig jaar geleden, hun sleutels kregen, gold de Bijlmermeer nog als de stad van de toekomst. Nooit eerder waren de modernistische opvattingen van architecten als Le Corbusier zo getrouw uitgevoerd als hier: in de ‘functionele stad’ werden wonen, werken en recreëren gescheiden, auto’s reden over verhoogde wegen naar parkeergebouwen en op de begane grond van de hoge flats kwamen collectieve ruimtes waar bewoners elkaar konden ontmoeten. Amsterdammers konden de overbevolkte, krappe, vieze woonbuurten van de oude stad eindelijk achter zich laten.

Dat de praktijk weerbarstiger bleek, is inmiddels bekend. De beloofde aanleg van een metroverbinding met de rest van Amsterdam liep forse vertraging op, winkels vestigden zich de eerste jaren maar mondjesmaat in de nieuwe wijk, en de groene parklandschappen tussen de flats werden unheimische leegten waar weinig mensen zich waagden. Wie de huren in de Bijlmer kon betalen, wilde er niet wonen en de dure appartementen kampten met grote leegstand. In de jaren 70 vonden grote aantallen Surinamers woonruimte in de gekraakte flats.

99% Invisible, een Amerikaanse podcastreeks over design en architectuur, wijdde twee afleveringen aan de geschiedenis van de wijk. De makers spraken met bewoners en oud-bewoners. Zo is daar Tahirah Sabajo, die als opgroeiend kind iedere ochtend in de lift van haar flat hoopte dat die niet naar de hogergelegen verdiepingen zou gaan, waar drugsverslaafden rondhingen. Ze vertelt hoe het gezin de Bijlmer verliet toen haar driejarige broertje eens met een gebruikte spuit thuiskwam.

Een getto

Ook Pi de Bruijn komt aan het woord. Als pas afgestudeerde architect werkte hij mee aan de bouw van de Bijlmermeer en hij ging er zelf ook wonen. De Bruijn wordt lyrisch als hij zijn paradijselijke appartement beschrijft, maar noemt de toestroom van Surinaamse Nederlanders ‘een invasie’ die de wijk in ‘een getto’ veranderde.

Begin jaren 90 maakte het stadsbestuur plannen om de Bijlmermeer door grootscheepse sloop en nieuwbouw te renoveren, een plan dat door de Bijlmerramp (1992) in een stroomversnelling raakte. In de nieuwe Bijlmer werd veel hoogbouw vervangen door eengezinswoningen, de wegen werden verlaagd en de scheiding tussen wonen en werken opgeheven. Wat is gebleven is de diversiteit: meer dan 100 verschillende nationaliteiten leven in de buurt. En Tahirah Sabajo keerde terug: ze woont nu in een opgeknapte woning in een van de resterende karakteristieke honingraatflats.

Lees en beluister de eerste en tweede aflevering van City of the Future bij 99% Invisible.