Strijdplan Brussel ligt al klaar

Handelsoorlog

President Trump richt, na de staal- en aluminium-import nu zijn pijlen op Europese auto’s. Brussel blijkt al een jaar voorbereid.

Werknemers van de Duitse autoproducent Porsche aan het werk in de assemblagefabriek in Stuttgart op 26 januari 2018. Foto Thomas Kienzle / AFP

Na staal en aluminium nu ook auto’s? De Amerikaanse president Trump kondigde donderdag een invoertarief aan van 25 procent op al het staal dat de VS van welk land dan ook invoeren. Voor aluminium is het 10 procent.

Zaterdag voerde Trump zijn offensief tegen de in zijn ogen oneerlijke Amerikaanse handelsverhoudingen verder op. „Als de EU zijn reeds enorme tarieven en barrières voor Amerikaanse bedrijven verder opschroeft, zullen we simpelweg een belasting heffen op hun auto’s die vrij de VS binnenkomen”, tweette hij zaterdag.

In werkelijkheid is het gemiddelde invoertarief in de EU overigens slechts 1,6 procent.

Trump reageerde met zijn nieuwe dreigement op uitlatingen van Europees Commissaris Malmström van handel en Commissie-voorzitter Juncker. Zij lieten vrijdag weten dat de Amerikaanse tarieven op staal en aluminium niet zonder antwoord zullen blijven. Met auto’s als nieuw doel, weet het Witte Huis wie het wil raken. Een probleem voor het Witte Huis: dat weet de Europese Commissie ook. Brussel bereidt zich voor op wat een keiharde strijd kan worden.

EU-plan woensdag op agenda

Voorzitter Juncker, zo werd maandag bekend, overlegt woensdag met zijn eurocommissarissen. Formele besluiten worden niet verwacht, daarvoor moeten de Amerikanen eerst daadwerkelijk tot actie overgaan. Maar het strijdplan wordt woensdag wel alvast besproken, zodat de direct verantwoordelijke Commissieambtenaren straks meteen uit de startblokken kunnen.

Het scenario ligt al helemaal klaar, vertelt een ingewijde. Het directoraat-generaal dat over handel gaat (‘DG Trade’) begon kort na april vorig jaar al met het opstellen daarvan, toen Trump een onderzoek gelaste naar het effect van de staalimport op de nationale veiligheid. Vorig jaar juli al, tijdens de G20-top in Hamburg, zei Juncker dat de EU in „een strijdvaardige stemming” verkeert en in staat is om „binnen enkele dagen” tegenmaatregelen te nemen.

Sinds Trumps onderzoek zijn door de Commissie gestaag lijsten opgesteld van Amerikaanse producten waarvoor importtarieven indien nodig kunnen worden verhoogd. Hoe lang die lijst wordt, hangt af van de schade die door de EU wordt vastgesteld als de handelsoorlog een feit is. Of actie nodig is, wordt in principe besloten door handelscommissaris Malmström. Zij heeft behoorlijk wat handelingsvrijheid en hoeft bijvoorbeeld EU-lidstaten niet specifiek om toestemming te vragen. Maar landen worden wel voortdurend geraadpleegd en geïnformeerd, dus het is ook niet zo dat Malmström alles ‘alleen’ bepaalt.

Het woord ‘handelsoorlog’ ligt erg gevoelig bij de Commissie. „De EU is geen oorlogsproject, maar een vredesproject”, zei een woordvoerder maandag. Maar Juncker herhaalde vrijdag dat de EU klaar staat. „We zullen niet zomaar toezien hoe onze industrie geraakt wordt door oneerlijke maatregelen die duizenden Europese banen op het spel zetten.”

Wat de Commissie betreft is het Amerikaanse argument dat de nationale veiligheid in het geding is oneigenlijk en is hier simpelweg sprake van ouderwets protectionisme. Het is niet de eerste botsing met de Amerikanen. In 2002 kwam ook de toenmalige president Bush met importtarieven op staal. Maar toen de EU en Japan harde tegenacties aankondigden – ook toen viel de naam Harley Davidson – krabbelde Bush terug. Trump ontmoette maandag weerstand van partijgenoot Paul Ryan, voorzitter van het Huis van Afgevaardigden, die via een woordvoeder verklaarde „extreem bezorgd” te zijn. „We dringen er bij het Witte Huis op aan dit niet door te zetten.”

Tekst loopt door onder de afbeelding

Illustratie Studio NRC

Drie parallelle opties

Komt het toch tot een handelsoorlog dan heeft de Commissie ruwweg drie opties, die parallel in gang kunnen worden gezet. Brussel zal allereerst via de Wereldhandelsorganisatie (WTO) een geschilprocedure tegen de Amerikanen beginnen. De EU heeft hiervoor al contact met onder meer Brazilië, Canada, Turkije, Zuid-Korea en Australië.

Tegelijkertijd wordt in de gaten gehouden of de staaltoevoer richting Europa opeens rare pieken begint te vertonen, door de nieuwe barrières op de Amerikaanse markt. Sterker nog: de Commissie is daar al mee begonnen. Piekt het staal, dan kan besloten worden tot maatregelen om de EU-markt te beschermen.

De derde optie is verhoging van importtarieven voor specifieke Amerikaanse producten. Juncker noemde er vrijdag een paar op de Duitse tv: motoren van Harley Davidson, jeans van Levi’s en Amerikaanse bourbon-whiskey. Wat er verder op de lijst staat, is niet bekend, maar de Commissie wil wel kwijt dat het voor ongeveer eenderde gaat om landbouwproducten, voor nog een derde om staalproducten en voor de rest om ‘andere producten’.

De EU is niet de enige Amerikaanse handelspartner die zich moet bezinnen op een tegenzet. Op maandag stelde president Trump dat Canada en Mexico, twee van de grootste staalexporteurs naar de VS, de hogere invoertarieven alleen kunnen ontlopen als zij een „nieuw en eerlijk” Noord-Amerikaans-vrijhandelsverdrag (NAFTA) ondertekenen. Het wordt de vraag of die twee landen even veel tegenmacht kunnen ontwikkelen als Europa.