Nog geen enkel zicht op kabinet in verdeeld land

Regeringsvorming

De Vijfsterrenbeweging is als grootste bereid met ieder te spreken, rechts claimt het voortouw en verliezend oud-premier Renzi wil aftreden.

Illustratie Studio NRC

Een dag na de duidelijke overwinning voor twee populistische partijen, die samen de helft van de kiezers achter zich kregen, is er nog geen enkel zicht op een kabinet in Italië.

Doordat het kiesstelsel gecompliceerd is, was er ook bijna 24 uur na het sluiten van de stembussen geen helder beeld van de zetelverdeling. Maar de grote lijnen zijn duidelijk.

De Vijfsterrenbeweging, een anti-systeempartij, werd net als in 2013 de grootste afzonderlijke partij, met ongeveer 32 procent van de stemmen (25,5 procent in 2013). De Lega, een antimigratiepartij, steeg van 4,1 naar ruim 17 procent en is daarmee dominant geworden in de rechtse alliantie.

De regerende Democratische Partij verloor sterk en ging van 25 naar ruim 19 procent. Lijsttrekker Matteo Renzi, oud-premier, kondigde maandagavond aan dat hij wil aftreden als er een nieuwe regering is gevormd.

Lees ook: Populisten winnen in Italië, patstelling dreigt

Renzi kreeg veel kritiek op dit besluit, ook van zijn partijgenoten, die vinden dat hij meteen de eer aan zichzelf had moeten houden.

Luigi Di Maio, leider van de Vijfsterrenbeweging, zei maandag dat hij openstaat voor programmatische gesprekken met iedereen. Zijn partij heeft coalities steeds afgewezen, maar zegt nu dat samenwerking op specifieke onderdelen mogelijk is.

„Dit is een postideologisch resultaat dat de links-rechts-schema’s overstijgt en over de niet-opgeloste thema’s van de natie gaat”, zei Di Maio. „De burgers hebben voor een programma gekozen dat ze uitgevoerd willen zien. Het gaat om kwesties als armoede, belastingverlaging, immigratie. We hebben de mogelijkheid deze zaken te realiseren, waarop de Italianen al dertig jaar wachten.’’

Rechts claimt het voortouw

De Vijfsterrenbeweging is de grootste partij, maar de rechtse alliantie is de grootste alliantie. De vier partijen hierin zijn samen goed voor ongeveer 37 procent van de stemmen. Daarom claimt rechts het voortouw als de kabinetsformatie eind deze maand formeel begint. De machtsverhoudingen op rechts zijn door de verkiezingen verschoven. Lega-leider Matteo Salvini sprak maandag uitgebreid met Silvio Berlusconi van Forza Italia, lang de spil op rechts. Berlusconi, die zich had gepresenteerd als een garantie tegen populistische avonturen, erkende impliciet dat Salvini nu het voortouw heeft gekregen op rechts.

Aanvulling: de percentages in dit artikel en in de grafiek zijn gebaseerd op de voorlopige uitslag.

    • Marc Leijendekker