Column

Door ‘deepfakes’ in porno twijfel je aan je eigen ogen

Wie een beetje handig is en een snelle computer heeft, kan Scarlett Johansson dingen laten doen die ze nooit deed. Marc Hijink betwijfelt of deze trend nog terug te draaien is.

Pornosites zijn de pioniers van het web. Ze waren de eersten met streaming video, online credit card-betalingen en virtual reality. De jongste innovatie: extreem realistische nepvideo’s. Sinds eind 2017 regent het deepfakes. Dat zijn filmpjes waarin gezichten van bekende actrices worden geplakt op lichamen van porno-actrices. Het resultaat is amper van echt te onderscheiden, behalve dat er heel soms vier wenkbrauwen op één gezicht zitten.

De drempel om zulke nepvideo’s te maken is verrassend laag. Wie een beetje handig is en een snelle computer heeft, kan Emma Watson, Scarlett Johansson en Katy Perry of Gal Gadot (Wonder Woman) dingen laten doen die ze nooit deden. Alsof de vrouwen in Hollywood nog niet genoeg misbruikt zijn.

Sociale netwerken Reddit en Twitter beloofden onlangs hun links naar deepfakes te verwijderen. Ook de pornoindustrie belooft beterschap. Vakblad Variety citeerde vorige week een verontwaardigde Adam Grayson van pornoproducent Evil Angel: „Het draait in deze industrie juist om toestemming. Deepfakes druisen daar tegenin.”

Mooie woorden, maar op Pornhub.com puilt de categorie Deepfakes nog uit. Ik heb er een hard hoofd in dat deze trend valt terug te draaien. Porno handelt in vleesgeworden fantasie. Alles wat een vleugje realisme toevoegt, verkoopt beter.

FakeApp

We zijn gewend geraakt aan het nep van Instagram-filters en Snapchat-lenzen. De deepfakes zijn van een andere orde. De naam verwijst naar de methode (‘diepe’ neurale netwerken) om patronen te vinden in iemands gezicht. Dat was vroeger voorbehouden aan supercomputers, tegenwoordig volstaat een vlotte videokaart en een gratis programmaatje als FakeApp.

FakeApp selecteert automatisch close-ups van gezichten uit een stukje film en destilleert daaruit een ‘facial set’ – een digitale samenvatting van iemands gezicht. Dat wordt over persoon B gelegd. Een paar uurtjes rekentijd en klaar is kees.

In FakeApps uitlegvideo wordt het gezicht van de ene Spiderman op de andere geplakt. Dat is wel een erg onschuldig voorbeeld. Beeldmanipulatie op dit niveau is een krachtig wapen. Ik ben bang dat de democratisering van de nepvideo meer chaos gaat veroorzaken dan nepnieuws tot nu toe deed. Had Halbe Zijlstra zichzelf in Poetins datsja laten deepfaken, dan was hij nu misschien nog minister geweest.

Het was nog nooit zo gemakkelijk om én je gezicht én je hoofd te verliezen

Ook gezichten van gewone mensen

Een pornoklant rekent erop dat hij belazerd wordt; die hele wereld is immers nep. Dankzij het hyperrealisme van deepfakes kunnen we ook in het dagelijks leven niet zomaar onze ogen geloven. Die twijfel aan wat waar is geeft bijna-feiten en nepnieuws nog meer ruimte.

Nu nog zijn Hollywood-sterren de klos, maar onderscheid tussen echt en nep wordt complexer als ook gezichten van gewone mensen misbruikt worden. Dat idee maakt me huiverig om mijn eigen hoofd overal te laten inmeten en vastleggen.

Apple laat de gezichtsscanner van de iPhone X gebruiken door apps van derden, en ik zag op het Mobile World Congress in Barcelona hoe ook de nieuwe toestellen van Sony en Samsung je hoofd transformeren in semi-realistische 3D-animaties. Het was nog nooit zo gemakkelijk om én je gezicht én je hoofd te verliezen.