Iedereen is opgelucht, niemand is enthousiast

Coalitie in Duitsland

Duitsland krijgt eindelijk een nieuwe regering nu de sociaal-democraten (SPD) willen toetreden tot een coalitie met CDU en CSU.

Dietmar Nietan (links) en Olaf Scholz van de SPD maken bekend dat een meerderheid van de partijleden zich heeft uitgesproken vóór de Grote Coalitie (GroKo). Foto Hannibal Hanschke/Reuters

De leden van de SPD hebben Angela Merkel gered en Europa bevrijd uit een impasse. Bijna een half jaar na de Bondsdagverkiezingen krijgt Duitsland eindelijk een nieuwe regering, nu de sociaal-democraten na een felle interne strijd akkoord zijn gegaan met toetreding tot een nieuwe coalitie met CDU en CSU.

De opluchting was groot in Berlijn en Brussel, toen de SPD zondagochtend bekendmaakte dat 66 procent van de leden zich bij een stemming per post heeft uitgesproken vóór de zogeheten Grote Coalitie (GroKo). Daarmee is de weg vrijgemaakt voor de vierde regering onder leiding van Angela Merkel, die naar verwachting op 14 maart zal aantreden.

In Europa kan Duitsland, bijna een jaar na de verkiezingen van Emmanuel Macron tot president, dan met een volwaardige regering ingaan op diens plannen voor hervorming van de Europese Unie. Macron sprak zondag van „goed nieuws voor Europa”. Merkel feliciteerde de SPD „met deze heldere uitslag” en zei zich te „verheugen op de verdere samenwerking ten gunste van het land”.

De Portugese premier António Costa prees zijn Duitse mede-socialisten voor hun „ongetwijfeld moeilijke besluit dat veel moed vergde”. Volgens de Belgische premier Charles Michel moet de EU nu snel „een versnelling hoger schakelen” om vooral op het vlak van migratie en veiligheid „resoluut stappen vooruit te zetten” en de eurozone te versterken. „Er is geen tijd te verliezen.”

Vlak voor de stemming beschreef correspondent Juurd Eijsvoogel wie de SPD-ers zijn die bepaalden of Merkel weer mocht regeren. Lees daarover: Het lot van Duitsland ligt in handen 463.732 SPD’ers

Redding voor bondskanselier

Hadden de SPD-leden tégen de GroKo gestemd, dan had het er voor de bondskanselier slecht uitgezien. In november mislukte haar poging een regering te vormen van CDU en CSU met de liberale FDP en de Groenen. Was ook een combinatie met de SPD niet doorgegaan, dan restte Merkel nog slechts de mogelijkheid van een minderheidsregering of zouden er nieuwe verkiezingen moeten komen.

Ondanks alle opluchting is van enthousiasme over de nieuwe coalitie zelfs bij de deelnemende partijen geen sprake. De samenwerking wordt gezien als de enige mogelijkheid om het land een stabiele regering te bezorgen. Merkel, al aan de macht sinds 2005, staat nu voor de moeilijke taak te laten zien dat de komende regering niet gewoon een voortzetting is van de vorige, maar het land nieuwe impulsen kan geven.

De SPD is door de uitslag ontkomen aan een grote bestuurscrisis. Een ‘nee’ van de leden was een slag in het gezicht geweest van de complete partijtop. Die sloot vorige maand na harde onderhandelingen een regeerakkoord met Merkels christen-democraten en voerde sindsdien campagne om daarvoor de steun te werven van de leden.

De SPD-kopstukken moesten opboksen tegen de onverwacht sterke campagne van de Jonge Socialisten (Jusos) en hun voorzitter Kevin Kühnert, die ervoor pleitten toetreding tot de coalitie af te wijzen en in de oppositie te gaan. Zij betoogden dat de partij voor de kiezers steeds minder herkenbaar is geworden, door de coalities met CDU en CSU de afgelopen vier jaar en van 2005 tot 2009.

Nu de SPD toch weer gaat regeren, moet de partij de rijen weer zien te sluiten. Kühnert zei zondag teleurgesteld te zijn. Hij kondigde aan zijn kritiek op de GroKo voort te zetten en de nieuwe regering op de vingers te zullen kijken.

Om de tegenstellingen niet te vergroten, onthield de partijtop zich zondag van triomfalisme. Toen de uitslag in het hoofdkwartier van de SPD, het Willy Brandt-huis, werd bekendgemaakt, klonk er geen applaus of gejuich van de vele aanwezige medewerkers, maar heerste er stilte.

Binnen de SPD leeft breed de overtuiging dat een nieuwe, duidelijker koers hoognodig is. Niemand wil ‘meer van het zelfde’, ‘kein Weiter so’ was de les van de slechte verkiezingsresultaten. Dat de sociaal-democratische zusterpartijen in Frankrijk en Nederland vrijwel zijn weggevaagd bij de laatste verkiezingen dient voor velen in de SPD als schrikbeeld.

Na het terugtreden van Martin Schulz als voorzitter, vorige maand, moet nog een nieuwe politiek leider gekozen worden. De gedoodverfde kandidaat daarvoor is Andrea Nahles, de fractievoorzitter in de bondsdag en voormalig minister van Sociale Zaken.

Verdeling ministersposten

In de nieuwe regering krijgt de SPD een aantal belangrijke ministersposten: Financiën, Buitenlandse Zaken, Sociale Zaken en Justitie. Ook op Gezinszaken en Milieu komt een sociaal-democraat. Wie die posten gaan bezetten is nog niet bekend, maar aangenomen wordt dat Olaf Scholz (behalve tijdelijk SPD-voorzitter ook burgemeester van Hamburg) de nieuwe minister van Financiën wordt. Of Sigmar Gabriel minister van Buitenlandse Zaken blijft, is onzeker.

De CDU krijgt in het kabinet naast het kanselierschap ook Economische Zaken, Defensie, Onderwijs, Gezondheid, Landbouw en levert de minister voor de kanselarij, een soort stafchef van de bondskanselier. De Beierse zusterpartij CSU krijgt het superministerie van Binnenlandse Zaken, Woningbouw en Heimat, waarbij nog onduidelijk is wat de nieuwe afdeling ‘Heimat’ precies gaat doen. Ook mag de CSU de bewindslieden leveren voor de departementen van Verkeer en Ontwikkelingssamenwerking.

Met medewerking van Stéphane Alonso, correspondent Brussel.