Vierkant in beweging

Niet elk werk kan op een pronkplek in het museum hangen. Wim Pijbes kiest elke maand een stille schat, en volgt daarbij de seizoenen.

Vandaag:

een schilderij dat uit de lijst wil

In de maand maart kantelen de seizoenen: de winter loopt ten einde, het voorjaar vangt aan. En ieder jaar op de laatste zondag van deze maand begint de zomertijd. Maart is de lentemaand en de kleur geel past daar bij – jonge kuikens en uitbundige narcissen luiden overal het nieuwe jaargetijde in. In de katholieke kerk staat geel, in combinatie met wit, symbool voor wederopstanding en Pasen. Geel is de kleur van de vernieuwing, en niet alleen in Nederland. In India is geel een veelgebruikte kleur in het hindoefestival Basant Panchami, dat het begin van de lente aankondigt en dat uitbundig wordt gevierd met zoet gebak, gekleurd met kardemom en saffraan.

Dichter bij huis, in Schiedam, straalt dit schilderij zonder titel de bezoeker tegemoet. Het gele vlak wordt op de randen van de lijst voortgezet. Een geel vierkant kantelt over een wit vlak, tot over de randen van het doek. Het schilderij wil uit de lijst lijkt het, of misschien beter, de lijst wil het schilderij in, en er onderdeel van zijn. Deze tweeledigheid is bij uitstek het domein van de vorig jaar overleden Daan van Golden. In het werk van deze raadselachtige kunstenaar spelen voorstelling en beeldvlak, vorm en inhoud, het synchrone en diachrone, voortdurend en afwisselend de hoofdrol. Zo ook hier. Het geschilderde wordt object. De hiërarchie tussen doek en lijst lijkt opgeheven. Van Golden brengt met twee kleuren een statisch vierkant in beweging.

Van Golden werkte met soms maar drie of vier schilderijen per jaar gestaag aan een bescheiden oeuvre. Hij werkte nauwgezet en zorgvuldig. Wars van de ontwikkelingen in de kunst stippelde hij zijn eigen pad uit. Al in 1962 reisde hij met zijn vriendin door Turkije, Iran, Pakistan, Myanmar, Thailand, Maleisië, Singapore en Hong Kong (later bekend als de Hippie Trail) en koos als eindbestemming Japan. Hier zou hij twee jaar verblijven en raakte hij in de ban van het zenboeddhisme. De invloeden die hij in het Oosten opdeed, zouden de rest van zijn loopbaan bepalen. In 1965, het jaar waarin dit schilderij ontstond, reisde Van Golden via ondermeer Ceylon en India terug naar Nederland. Hij arriveert in het voorjaar, ongetwijfeld vol ervaringen. Hier laat hij het gloedvolle geel bezit nemen van het witte doek. De winter maakt plaats voor de lente.