Recensie

Vrouwen voor 60.000 euro

Vrouwenhandel

Criminaliteit door migranten is een belangrijk thema in de Italiaanse verkiezingen van zondag. Maar de vrouwenhandel door Nigeriaanse bendes is daarbij een blinde vlek. Duizenden Nigeriaanse vrouwen hopen op een baan in in Europa, maar eindigen als prostituee.

Nigeriaanse prostituees in Italië, uit de serie ‘Highlights. The Issue Of Human Sex Trafficking from Nigeria to Italy’ Foto REX/Elena Perlino/HH

Duizenden jonge Nigeriaanse vrouwen komen jaarlijks naar Italië, denkend dat hen een baan wacht als kapster, kinderoppas of hulp in de winkel van de neef van een bekende. In plaats daarvan worden ze gedwongen zich te prostitueren.

In 2016 waren het er elfduizend. Meer dan tachtig procent, zegt de Internationale Organisatie voor Migratie (IOM), belandde in de prostitutie.

Iedereen weet ervan, maar bijna niemand doet iets, schrijft Barbie Latza Nadeau met nauwelijks verholen woede in Roadmap to Hell. Sex, Drugs and Guns on the Mafia Coast. Ook in de campagne voor de verkiezingen zondag gaat het over migranten en criminaliteit, maar nooit over de slachtoffers. En voordat iemand oppert dat die meisjes weten waar ze aan beginnen: vraag dat aan de vrouwen die slachtoffer zijn geworden van een groepsverkrachting, de standaard-sanctie voor wie weigert de straat op te gaan.

De meeste meisjes en vrouwen kregen nauwelijks onderwijs en hebben geen idee wat hun wacht in Europa. Ze komen bijna allemaal uit dorpjes rondom Benin City, in de zuidwestelijke deelstaat Edo. Iemand, meestal een vrouw, spreekt hen aan in een kerk of een moskee, en schermt dan met een baantje in Europa. Als het slachtoffer toehapt, begint de handel. Bijzonder mooie vrouwen worden via geheime Facebookpagina’s direct te koop aangeboden aan ‘madams’ in Europa, anderen worden verkocht aan mensensmokkelaars die de reis regelen en het slachtoffer doorverkopen. In het eerste geval kan de prijs oplopen tot 60.000 euro, bij doorverkoop ligt dat rond de 20.000 euro.

Dat bedrag is de ‘schuld’ die de slachtoffers moeten aflossen. Als garantie moeten ze het Juju-ritueel ondergaan. Een traditionele ceremonie waarmee de gehoorzaamheid van een vrouw aan haar echtgenoot werd bezegeld, maar die sinds een paar decennia ook wordt gebruikt door mensensmokkelaars. De vrouwen moeten menstruatiebloed afstaan, teennagels, een stukje huid, schaamhaar. Ze moeten bloed van een geit drinken of een nog kloppend kippenhart doorslikken. Wie de belofte om het geld terug te betalen verbreekt, wordt getroffen door de juju-vloek, in de vorm van onvruchtbaarheid, krankzinnigheid of andere ziektes. Ook vrouwen die aan de bendes weten te ontsnappen, vertellen dat ze afbetaling van de ‘schuld’ als de enige manier zien om aan de vloek te ontkomen.

Nadeau’s boek leunt zwaar op de reportages die ze heeft gemaakt in Castel Volturno en Caserta, twee steden ten noorden van Napels. In vervallen gebouwen in Castel Volturno is een informele stad gegroeid naast de reguliere: 25.000 geregistreerde inwoners, plus naar schatting 30.000 Afrikanen zonder papieren, voornamelijk uit Nigeria en Ghana. Hier gebeurt weinig zonder het fiat van de Camorra, de Napolitaanse versie van de maffia. Na een confrontatie tussen de Nigeriaanse en de Napolitaanse criminelen is er een gewapende vrede gesloten: de Camorra krijgt een deel van de winst die de Nigerianen maken met prostitutie en drugs.

Met de drugssmokkel is het begonnen. West-Afrika is sinds eind jaren tachtig een belangrijke schakel in de smokkel van cocaïne naar Europa. Aanvankelijk regelde de Camorra alles, maar Nigeriaanse bendes ontdekten hoe lucratief dit was en begonnen voor zichzelf. Met de drugs kwamen ook de vrouwen. Nadeau vertelt dat die om te overleven vaak de prostitutie in gingen – in die periode vaker uit eigen beweging – en dat velen van hen nu ‘madam’ zijn, een sleutelfiguur in het Nigeriaanse prostitutienetwerk: de vrouw die een aantal prostituees onder zich heeft, hen bedreigt en zorgt voor het innen van de ‘schuld’. Er zijn naar schatting alleen al in Italië tienduizend van zulke madams.

Het is jammer dat het boek niet wat strakker is opgezet en wat preciezer is geredigeerd. Nadeau schrijft springerig, valt regelmatig in herhaling, en omgeeft haar kernthema onnodig met wat-ik-ook-nog-weetjes. Soms leidt dat zelfs tot onzin, zoals wanneer ze een verband suggereert tussen de straatprostitutie in Castel Volturno en erotische fresco’s in Pompeï.

Ondanks die gebreken laat Nadeau goed zien wat voor drama zich afspeelt. Zelfs de hulporganisaties die migranten oppikken uit zee, worstelen ermee. Veel vrouwen zijn al zwaar getraumatiseerd door wat hun op de reis is overkomen. Nadeau vat de reacties van hulpverleners als volgt samen: ‘Uit het water getrokken worden en dan te horen krijgen dat ze hoogstwaarschijnlijk een seksslaaf worden, lijkt me echt te wreed.’

    • Marc Leijendekker