Trump geeft aanzet tot nieuwe handelsoorlog

Handelstarieven Door heffingen aan te kondigen op de invoer van staal en aluminium bruuskeert Trump álle handelspartners, niet alleen China.

Staalfabriek in Handan, China. China is de grootste staalproducent ter wereld, maar behoort niet tot de toptien staalleveranciers aan de VS. Foto Wang Zhao/AFP

De aandelenkoersen zijn vrijdag wereldwijd onder druk gekomen, nadat de Amerikaanse president Trump een dag eerder invoertarieven aankondigde voor staal en aluminium. De president zei dat hij volgende week een maatregel neemt die de invoer van al het staal in de Verenigde Staten belast met 25 procent, en die van aluminium met 10 procent. Hoewel de maatregel eerst gericht lijkt tegen China, treft deze vooral Amerika’s belangrijkste handelspartners, waaronder de Europese Unie. China hoort niet eens tot de toptien van staalexporteurs naar de VS.

Trump zei in een toelichting dat de Amerikaanse staal- en aluminiumindustrie „verschrikkelijk is behandeld door andere landen” en zei het besluit te nemen met het oog op de ‘nationale veiligheid’. Dat is een uitzonderingsclausule bij de bestaande regels voor de vrije wereldhandel, die bedoeld is voor tijden van oorlog en conflict. Deze verwijzing kan mogelijk een grotere handelsoorlog ontketenen, wanneer ook andere landen deze route gaan gebruiken.

Internationaal is kritisch gereageerd op de plannen van Trump. De Canadese minister van Handel noemde de importheffing „onacceptabel” en de voorzitter van de Europese Commissie Jean-Claude Juncker heeft gezegd binnen een paar dagen met een tegenmaatregel te komen. Critici zijn bang dat de heffingen tot een handelsoorlog kunnen leiden.

Trump lijkt zich voorlopig geen zorgen te maken over een dreigende handelsoorlog. Hij reageert op Twitter op de internationale kritiek: „Handelsoorlogen zijn goed, en makkelijk te winnen.” Hij geeft een voorbeeld: „Wanneer we met een bepaald land 100 miljard dollar verliezen, en we stoppen met de handel- dan winnen we. Het is makkelijk!”

Twitter avatar realDonaldTrump Donald J. Trump When a country (USA) is losing many billions of dollars on trade with virtually every country it does business with… https://t.co/lPSkkolNRP

Verzet van andere landen

Het is nog niet gezegd dat de staal- en aluminiumindustrie in de EU schade gaat ondervinden van Trumps besluit. Waarschijnlijk komt er een internationaal onderhandelingsoffensief op gang waarin landen bedingen dat zij worden uitgesloten. Canada en Mexico bijvoorbeeld bevinden zich samen met de VS in de vrijhandelszone NAFTA.

De Europese landen zullen zich verzetten tegen het feit dat zij kennelijk worden gezien als een bron van dumping van staal en aluminium in de VS.

Cecilia Malmström, Europees Commissaris voor Handel, zei vrijdag tegen de Financial Times dat de EU samen met andere landen al voorbereidingen voor een klachtprocedure is gestart bij de wereldhandelsorganisatie WTO, in afwachting van de Amerikaanse maatregelen waar al langer op werd gezinspeeld.

De regering-Trump heeft echter laten blijken zich weinig aan te trekken van de WTO. De VS liggen al een jaar dwars bij de benoeming van rechters bij die organisatie, die nodig zijn om in zogenoemde panels handelsconflicten die worden aangedragen te beslechten.

Tegenmaatregelen

Procedures bij de WTO duren sowieso al lang en de EU heeft al eerder gedreigd met tegenmaatregelen. Genoemd zijn acties tegen Amerikaanse whiskey uit Kentucky, de thuisstaat van de Republikeinse senaatsleider Mitch McConnell. Of Harley-Davidsons of kaas uit Wisconsin, de thuisstaat van Republikein Paul Ryan, voorzitter van het Huis van Afgevaardigden. China heeft al laten weten terug te kunnen slaan met het hinderen van de import van Amerikaans sorghum, een graan waarvan de jaarlijkse waarde een miljard dollar bedraagt. Ook wordt gekeken naar de import van Amerikaanse soja.

Zo kan een domino-effect ontstaan dat uiteindelijk de wereldhandel hard treft. Ook de Verenigde Staten zelf. Omdat de tarieven de bedrijvigheid kunnen treffen van ondernemingen die staal en aluminium verwerken, bijvoorbeeld bierbrouwers die veel blikjes gebruiken. De bank Barclays schatte deze vrijdagochtend dat de Amerikaanse economie er dit jaar 0,2 procentpunt trager door kan groeien, en volgend jaar 0,1 procentpunt.

Ironisch is overigens dat de totale Amerikaanse import uit China dit jaar vermoedelijk extra zal toenemen door het belastingplan dat Trump in december doorvoerde en de begrotingsimpuls die daarna volgde in het door Republikeinen gedomineerde Congres. Dat jaagt de economische groei aan, terwijl het al hoogconjunctuur is.

Door capaciteitskrapte in de industrie zal de extra vraag die door de stimulering van de economie ontstaat waarschijnlijk moeten worden voldaan door het buitenland. Daardoor stijgt het Amerikaanse handelstekort, dus ook dat met China, door Trumps eigen toedoen.

Sterke reactie op de beurzen

De aandelenbeurzen reageerden vrijdag negatief op het nieuws, waarbij de koersen van mogelijk getroffen bedrijven het zwaarst te lijden hadden. In Azië zakte de index in Hongkong met 1,5 procent, die van Tokio met 2,5 procent en Shanghai met 0,6 procent. Frankfurt stond tegen het middaguur 1,9 procent lager en Parijs 1,6 procent. Amsterdam gaf 1,5 procent prijs. Eerder zakten de aandelenkoersen in de VS al met tussen 1,3 procent en 1,6 procent.

Canada is de grootste staalexporteur naar de VS, met een marktaandeel van 16 procent in de Amerikaanse import. Daarna volgt Brazilië met 13 procent, en Zuid-Korea met 10 procent. Duitsland, de grootste Europese exporteur van staal naar de VS, heeft een aandeel van 3 procent. Mexico en Rusland hebben ieder een aandeel van 9 procent.