Denemarken wil een einde maken aan kansarme wijken

Denemarken Nul getto’s in het jaar 2030. De Deense minderheidsregering presenteerde donderdag stevige plannen. Ondanks onorthodoxe maatregelen zijn ook socialisten voor.

Achterstandswijk in Aarhus. De Deense regering wil met een reeks maatregelen bereiken dat migranten niet langer in parallelle werelden leven. Foto BJORN LINDGREN/AFP

Nul getto’s in het jaar 2030. De Deense minderheidsregering heeft donderdag stevige plannen gepresenteerd die steden voor eens en altijd moeten verlossen van achterstandsbuurten.

In totaal staan er 22 plannen op de lijst die gelden voor bewoners van 22 kansarme Deense wijken, waaronder vier in hoofdstad Kopenhagen en drie in tweede stad Aarhus.

Het doel van de centrum-rechtse premier Lars Løkke Rasmussen, die 34 van de 179 zetels heeft en leunt op de gedoogsteun van de rechts-nationalistische Deense Volkspartij, is simpel: in deze wijken is te veel werkloosheid en te veel criminaliteit. Bovendien leven veel bewoners met een niet-westerse achtergrond in parallelle werelden. Dat moet stoppen.

„Dit is het omvangrijkste Deense plan ooit op dit gebied”, zegt politicoloog Per Mouritsen, die zich aan de Universiteit van Aarhus bezighoudt met integratie. „Het is een groot sociaal experiment.”

Verplichte kinderopvang

Volgens de plannen worden bewoners verplicht hun kinderen naar de kinderopvang te sturen, anders wordt er gekort op hun sociale voorzieningen. Ook zullen veel sociale woningen verdwijnen in deze wijken, het percentage mag niet boven de 40 procent komen. „Ik ben erg tevreden”, zegt maatschappelijk werker Eskild Dahl Pedersen (56) die al tien jaar in een van die 22 wijken, Mjølnerparken in Kopenhagen, actief is. „We hebben in Denemarken gratis onderwijs en zorg, toch zijn er kinderen die zelfs na tien jaar onderwijs een taalachterstand van twee jaar hebben”, zegt hij. Hij vindt het goed voor de sociale ontwikkeling van kinderen dat ze vanaf één jaar verplicht naar de kinderopvang gaan. Meer duurdere woningen in deze wijken ziet hij ook zitten. „Kinderen met verschillende sociaal-economische achtergronden die samen naar school gaan, dát is wat je moet bereiken.”

Hoe de plannen in detail zullen uitwerken, daar moet het Deense parlement de komende tijd over in discussie gaan, maar de sociaal-democraten, de grootste oppositiepartij, zegt enthousiast te zijn.

Ondanks de omvangrijke plannen lijkt het er niet op dat de problemen in Deense achterstandswijken groter zijn dan in andere Europese steden. „Zeker niet”, zegt politicoloog Mouritsen. „De regering zegt dat de onveiligheid is toegenomen maar baseert zich hiervoor op bedenkelijk onderzoek. Ik weet niet of het klopt.” Volgens Pedersen is dat niet nodig. „Juist omdat we geen Parijs of Londen willen worden, moeten we nu in actie komen”, zegt hij. Hij verwijst naar de bendeoorlog die van juli tot november vorig jaar plaatsvond in Kopenhagen. „De politie was de controle over sommige buurten kwijtgeraakt. In Zweden gebeurt dat in sommige steden jarenlang achter elkaar, dat moeten wij voorkomen.”

Zwaardere straffen in deze wijken

Hoewel er enthousiasme is voor sommige plannen, leiden andere weer tot veel discussie. Zo zouden gemeenten gemakkelijker toegang moeten krijgen tot persoonlijke informatie van mensen die in deze 22 wijken wonen. Ook wil de regering criminelen die in deze wijken een strafbaar feit plegen twee keer zo hard straffen als in andere wijken. „Gelijke straffen voor gelijke daden is de essentie van de rechtsstaat”, zegt Jens Elo Rytter, hoogleraar mensenrechten aan de Universiteit van Kopenhagen. „Het lijkt me lastig te rechtvaardigen dat je iemand in een straat binnen zo een wijk harder straft dan in een straat verderop, maar net buiten zo’n wijk”, zegt hij. Maar volgens het Deense Instituut voor de Mensenrechten hoeft deze wet niet tot discriminatie te leiden. „Het is mogelijk om ander beleid te voeren in geografische gebieden die extra aandacht nodig hebben, zegt Emil Kiørboe namens het instituut. „Als bij de uitwerking van dit plan toch blijkt dat er sprake is van discriminatie dan moet het door de regering worden rechtgezet”, zegt hij.

Thomas Elholm, verbonden aan de rechtenfaculteit van de Universiteit van Syddanmark, noemt de wet ongebruikelijk maar strafrechtelijk verdedigbaar. Hij is wel sceptisch over het resultaat. „Criminologisch onderzoek stelt dat harder straffen echt niet per se tot minder criminaliteit leidt”, zegt hij. „Hoe weten we of dit werkt?”

Dat de regering van Rasmussen regels aanscherpt in wijken waar veel migranten wonen, komt niet als verrassing, zegt hoogleraar politicologie Rune Stubager, die veel kiezersonderzoek doet. Al sinds de regering aantrad in juni 2015 werd beloofd van immigratie en integratie een hoofdthema te maken. „Migratie is voor veel Denen al jarenlang een belangrijk thema”, zegt hij. „Toen in 2015 de vluchtelingencrisis begon, nog meer.” De regering wil laten zien dat ze echt wel bezig zijn met de zorgen van kiezers, zegt hij. Premier Rasmussen voelt de druk van zijn gedoogpartner, de Deense Volkspartij, op rechts.

Wat ook meespeelt, zegt politicoloog Per Mouritsen uit Aarhus, is dat de premier er niet goed voor staat. In juni 2019 vinden de volgende verkiezingen plaats. De centrum-rechtse partij van de premier staat in peilingen op 19,2 procent, de sociaal-democraten op 28,8. „De premier heeft een succesverhaal nodig”, zegt Mouritsen. „Met dit plan kan hij zichzelf neerzetten als a man of action.”