Italiaanse Postpolitie jaagt op nepnieuws

Nepnieuws Meer dan 130 berichten zijn in de verkiezingscampagne bestempeld als fake news. De angst voor gestook vanuit Rusland lijkt niet te zijn bewaarheid.

Matteo Salvini, partijleider van de Lega Nord, tijdens een persconferentie in Rome op 22 februari. Foto AFP

In een poging te voorkomen dat valse berichten op sociale media de campagne voor de verkiezingen van zondag beïnvloeden, heeft de Italiaanse Postpolitie de afgelopen vijf weken 130 berichten bestempeld als ‘fake news’. De meeste van deze berichten waren donderdag niet meer te vinden.

In de aanloop naar de campagne was er grote ongerustheid ontstaan over nieuwsmanipulatie via sociale media, al dan niet aangestuurd vanuit Rusland. Er lagen drie wetsvoorstellen, maar die hebben het geen van drie gehaald. „Kernprobleem is dat het zo moeilijk is een goede definitie te vinden voor fake news zonder dat de vrijheid van meningsuiting in gevaar komt’’, zegt Ernesto Belisario, een advocaat die gespecialiseerd is in internetzaken. „Niemand wilde het verwijt van censuur.”

Als een soort noodverband heeft daarop de Postpolitie, die al toezicht houdt op criminaliteit op internet, in januari de taak gekregen extra te controleren op wat ook in Italië fake news heet. Burgers konden hier melding van maken, en na controle verzoekt de politie zo nodig de beheerders van de sociale netwerken de bewuste post of tweet te verwijderen.

Er zijn 600 meldingen binnengekomen, waarvan er 130 zijn bestempeld als ‘fake news’ – op de website van de Postpolitie staat een korte uitleg waarom het bewuste bericht niet klopt.

Om wat voor berichten gaat het? Kamervoorzitter Laura Boldrini, kandidaat voor een kleine linkse partij en vaak een doelwit van nepnieuws omdat ze het opneemt voor immigranten en homoseksuelen, zou een familielid van 22 jaar zonder kwalificaties een baantje hebben bezorgd bij de Kamer, voor 8.000 euro per maand. Of: Italianen in het buitenland hebben stembiljetten gekregen zonder vakjes om partijen uit de rechtse coalitie aan te kruisen. En verder: een pastoor uit Vicofaro zou Allah hebben bedankt dat er zo veel immigranten zijn in Italië. Ook: de overheid zou voor een nieuw te open tabaccheria in Ventimiglia, aan de grens met Frankrijk, de voorkeur geven aan asielzoekers boven Italianen.

Na de ervaringen in de VS, Duitsland en Frankrijk bestond de angst dat vanuit Rusland pogingen ondernomen zouden worden om de verkiezingen te beïnvloeden. Binnen de Lega en de Vijfsterrenbeweging (M5S) bestaat immers uitgesproken sympathie voor Rusland. Websites die op de een of andere manier gelieerd zijn aan M5S hebben vorig jaar regelmatig nieuws verspreid van Russia Today, een propaganda-medium van Moskou. Advocaat Belisario zegt die zorg te begrijpen, maar wijst erop dat er in deze campagne geen concrete voorbeelden zijn van beïnvloeding vanuit Moskou. Ook de centrum-linkse Democratische partij (PD), die een speciale groep heeft opgezet tegen vals nieuws, heeft hierover in de campagne niet geklaagd.

De PD heeft wel duidelijk gemaakt de M5S, die zwaar op internet leunt, niet te vertrouwen. Een aanhanger verspreidde vorig jaar een foto van een prominente minister ‘op de begrafenis van maffiabaas Totò Riina’ – in werkelijkheid een heel andere begrafenis. Ook werd een ontmoeting in 2016 tussen toenmalig premier Matteo Renzi en Facebookbaas Mark Zuckerberg op de ambtswoning in Rome vorig jaar gepresenteerd als geheim overleg ‘in de villa van Renzi in Florence’ over de mogelijkheid onwelkome berichten te censureren.

    • Marc Leijendekker