In het land van Mies

De Stemming Elst is conservatief en gereformeerd. Men wantrouwt er de politiek, maar is wel tevreden.

Elst, Utrecht, de woonplaats van Mies Bouwman die hier maandag overleed. Foto’s Bram Petraeus

Het tankstation heet niet Shell maar Arie van Leeuwen. De drogist heet niet Kruidvat maar Pater. Kleine tekenen dat de globalisering nog geen vat heeft gekregen op de dorpen langs de Nederrijn.

We gaan naar Elst, Utrecht, de woonplaats van Mies Bouwman die hier maandag overleed, in het huis naast de protestantse kerk – een van de vier christelijke godshuizen hier. „Oud Nederland”, zegt Daisy Kaat terwijl ze een Marlboro uit de XL-verpakking trekt en aansteekt. Voor veel huizen staan vlaggenstokken met wimpels eraan, rood-wit-blauw of oranje. En als om de Nederlandsheid te onderstrepen, staat er niet alleen een molen , maar draaien de wieken ook nog.

Daisy Kaat (20) woont in Amerongen en doet onderweg in Elst boodschappen. Ze heeft haar werk opgezegd om een opleiding tot schoonheidsspecialiste te volgen. Elst, zegt ze, is heel anders dan Amerongen. In Elst domineert de gereformeerde kerk het sociale leven van de meeste inwoners. „Zij doen heel veel samen. Soort zoekt soort.”

Elke dag rijdt een bus door Elst om kinderen op te halen en naar een reformatorische basisschool in een van de dorpen verderop te rijden. Basisschool-met-de-bijbel Het Visnet is hen niet koersvast genoeg, laat staan de openbare Daltonschool. „ De gemeente betaalt het vervoer”, zegt Liesbet Dreeuws. „Waaróm, denk ik dan.”

In de bovenzaal van multifunctioneel buurthuis Bestegoed staan Dirk Hensen en Aart van Thuijl te biljarten, net als elf andere mannen op de andere tafels. Het is competitiemiddag. „We zijn in de rouw”, zegt Van Thuijl. Nou ja, zegt hij dan, dat valt ook wel weer mee. Ze kwamen Mies Bouwman af en toe tegen bij de Albert Heijn. Ze hoort bij vroeger. „Toen we nog tv keken.”

Op de begane grond stuurt Jacob Stel zijn scootmobiel naar het tafeltje waar een condoleanceregister voor Bouwman ligt. Hij schrijft zijn naam en adres op. 53 Dorpsgenoten gingen hem voor. „Bedankt voor de gezellige zaterdagavonden voor de buis”, staat in de kantlijn.

De laatste zeventien jaar van zijn loopbaan heeft Jacob Stel als buschauffeur door de streek gereden. Wanneer hij voor het laatst heeft gestemd, zou hij niet eens meer kunnen zeggen. Hij barst los over de leugenaars die politici zijn, in de gemeente, in Den Haag, allemaal. Als we zeggen dat Elst er anders best netjes bij ligt, zegt hij: „We hebben wel een goeie gemeente hoor. Want ik vraag een scootmobiel aan en ik krijg hem gelijk.”

„Waar maken die mensen zich druk over? We hebben hier nauwelijks allochtonen”

Bram Petraeus
Bewoners Aart van Thuijl (blauwe trui) en Dirk Hensen spelen biljart in buurthuis Bestegoed.

Foto Bram Petraeus
Jacob Stel tekent het condoleance register voor Mies Bouwman.
Bram Petraeus

Uitgekafferd

Het zijn eerst de klachten die naar buiten komen wanneer je mensen vraagt hoe het gaat. De vrouw op de Engweg die prompt ‘veiligheid’ zegt op de vraag wat het belangrijkste voor haar is. Is het dan onveilig in Elst? Helemaal niet. „Je kunt hier ’s nachts de achterdeur van slot laten.” Dirk Hensen die vindt dat het allemaal veel slechter gesteld is in Nederland dan vroeger: „Politici beloven het een, en doen iets anders.” Vooral de zorg vindt hij beroerd. Beroerd voor hemzelf? Nee. Hij was vorig jaar de eerste die zich inschreef voor een van de ‘levensloopbestendige seniorenwoningen’ die corporatie Rhenam pal achter het buurthuis bouwt. „En ik ben de eerste die er dit jaar komt te wonen ook.” Waarom verhuist hij, 58 jaar oud, naar een seniorenwoning? „Op jonge leeftijd in een bejaardenhuis, dat is het beste toch?”

Liesbet Dreeuws, gepensioneerd orthopedagoog, vindt het „een prettige manier van samenleven” in Elst. Als D66’er, lid van het plaatselijk partijbestuur, ziet ze wel ruimte voor verandering. Die schoolbus van gemeentewege bijvoorbeeld. Of dat de winkels op zondag gesloten blijven.

Elst is diepconservatief: de drie linkse partijen GroenLinks, PvdA en SP haalden tezamen 215 stemmen, nog niet de helft van de VVD, nog geen kwart van de SGP. De grootste progressieve partij in Elst is D66, en die komt als zesde na SGP, VVD, PVV, CDA en ChristenUnie.

Toen Dreeuws laatst D66-folders uitdeelde op de Schoolweg, werd ze uitgekafferd door PVV-kiezers. „Waar maken die mensen zich druk over? We hebben hier nauwelijks allochtonen. Iedereen heeft werk, dit is een gemeenschap van aanpakkers.”

Daisy Kaat stemt „ja, op Wilders”. Ze heeft geen moeite met buitenlanders, zegt ze, „maar je moet niet de baas gaan spelen als het je eigen land niet is”. Iedereen, zegt ze, vindt dat de buitenlanders het land uit moeten. „Maar vervolgens stemmen ze niet op de partij die daarvoor kan zorgen. Dan heb je ook geen recht van spreken meer.”

Haar ouders wezen haar het knusse huis naast de kerk aan. „Daar woont Mies Bouwman”, zeiden ze. Ze zijn in de zestig. Zij hebben nog meegemaakt dat de melkboer aan huis kwam. „Dat heeft toch wat”, zegt Daisy Kaat.