Hoe nieuw en baanbrekend zijn de Russische superwapens?

‘Nieuwe’ Russische nucleaire wapens

Poetins onthulling dat Rusland beschikt over nieuwe nucleaire wapens riep, naast scepsis, veel vragen op. NRC beantwoordt er vijf.

Beeld van wat de lancering van een van Poetins 'nieuwe' wapens zou zijn is, uit een video van de Russische tv-zender RU-RTR. Foto RU-RTR/AP

Sommige hebben nog niet eens een naam, de geavanceerde wapensystemen die de Russische president Vladimir Poetin afgelopen donderdag onthulde tijdens zijn jaarlijkse toespraak voor het voltallige Russische parlement. Het ministerie van Defensie roept Russische burgers daarom via internet op zelf met voorstellen te komen: „Geef een naam aan een gloednieuw wapen!”

Volgens Poetin heeft Rusland systemen ontwikkeld waar geen enkel land nog over beschikt. Maar in Washington reageerde men enigszins schamper. De ‘nieuwe’ wapens zouden oud nieuws zijn, niet werken, of alleen bestaan op de tekentafel.

Is dat zo? En zo ja, hoe baanbrekend zijn de onthullingen?

  1. Zijn de Russische wapens nieuw?

    Niet allemaal. Dat Rusland bezig is zijn arsenaal aan intercontinentale kernraketten te vervangen, is al langer bekend. Internationale media schreven al eerder over de ontwikkeling van de zogeheten ‘doomsday-torpedo’, een onderwaterdrone die over zeer grote afstanden een nucleaire bom kan afleveren. Poetin verraste donderdag echter wel met de onthulling van een nucleair aangedreven kruisraket met een haast onbeperkt bereik.

  2. Die kruisraket, wat is dat voor ding?

    Het nieuwe zit niet zozeer in de raket zelf, maar in de nucleaire voortstuwing ervan. Volgens Poetin zijn Russische wetenschappers erin geslaagd een ‘nucleaire krachtbron’ te bouwen die zo klein is dat hij in een Amerikaanse Tomahawk past, of in de nieuwe Russische kruisraket ‘Ch-101’. Poetin toonde een video waarop een van de eerste testvluchten te zien zouden zijn. Normale kruisraketten vliegen op een straalmotor, die werkt op een beperkte hoeveelheid kerosine. Maar zelfs kleine hoeveelheden nucleaire splijtstof leveren zo veel energie dat de nieuwe kruisraket in potentie dagenlang kan vliegen. Volgens Poetin reikt het nieuwe wapen „tientallen” malen verder dan een gewone Tomahawk die zo’n 2000 kilometer bestrijkt.

  3. Is dat technisch mogelijk?

    Waarschijnlijk wel. Maar omdat het Russische wapenprogramma strikt geheim is, is de informatie moeilijk te verifiëren. Begin jaren 60 werkten de Amerikanen al aan een nucleair aangedreven kruisraket, die werd voortgestuwd door een eenvoudige straalmotor die werkte bij snelheden boven de 900 kilometer per uur. De lucht stroomde door de voorkant naar binnen, werd door een kernreactor verhit, waardoor de lucht uitzette en onder grote druk de straalpijp verliet. In 1964 zette de Amerikaanse regering het project stil – niet omdat het technisch onhaalbaar was, maar omdat het Pentagon het wapen „te provocatief” vond – de Russen zouden wel eens eenzelfde wapen kunnen ontwikkelen. Dat dit de Russen ruim 50 jaar na dato is gelukt, is niet ondenkbaar.

  4. Hoe belangrijk is de nieuwe kruisraket?

    In potentie heel belangrijk. De nieuwe raket is deel van Poetins antwoord op het Amerikaanse raketschild. Hoewel de VS en de NAVO hebben laten weten dat missile defense gericht is tegen landen als Noord-Korea en Iran, beschouwt Moskou het schild als een dreiging voor de Russische nationale veiligheid. De nieuwe wapens zijn bedoeld om het raketschild te omzeilen. Kruisraketten kunnen worden neergehaald, maar daarvoor moeten ze wel eerst worden gedetecteerd. En dat is lastig: kruisraketten vliegen vlak over de grond en kunnen zo worden geprogrammeerd dat ze om vijandelijke radar heen vliegen. Dergelijke wapens kunnen vrijwel onzichtbaar opereren.

  5. Hoe kan het dat Rusland ineens zulke grote technische stappen zet?

    De wetenschap in de Sovjet-Unie stond voor een belangrijk deel in dienst van de enorme wapenindustrie. In de jaren 90 raakten veel van Ruslands wetenschappelijke instituten in financiële nood, maar sinds het aantreden van Poetin wordt er meer geld vrijgemaakt – vooral ook voor onderzoek naar militaire toepassingen. In zijn rede voor de Doema roemde Poetin behalve zijn militairen de „duizenden” Russische wetenschappers en ingenieurs die aan de nieuwe wapens hebben gewerkt. „Zij zijn de werkelijke helden van de deze tijd”, zo zei de president.

Lees ook: Poetin: wonderwapen is ‘geen bluf’
    • Steven Derix