Hoe gestolde stilte eruit kan zien

Museum

In een Duits depot vond Kester Freriks een kunstcollectie over stilte. Te mooi om daar stilletjes weg te laten kwijnen.

Foto links: zwijgend masker, Fonte Beatrice. Foto rechts: petrischaal, gevuld met strandzand van de Franse kust Sable d’Or en gouden kralen als ‘juweel van verstilling’, Jean-Pierre Le Goff Collectie Stichting Het Stiltemuseum

Zo’n tien jaar reisde een geheimzinnig Stiltemuseum door ons land, tussen 1992 en 2002. De verzamelde stiltevoorwerpen van dit museum doken op in bibliotheken, kloosters, scholen en kleinere musea – en verdwenen daarna even geruisloos als ze waren gekomen.

Conservator en beeldend kunstenaar Rob G.M. Vrakking uit Amsterdam verzamelde een ongeëvenaarde collectie kunstwerken, krantenartikelen, boeken met ‘stilte’ in de titel, film-, ballet- en theaterfragmenten, muziekstukken, documenten, foto’s: alles over stilte; want, zoals hij schrijft „stilte is een zeldzaam fenomeen in onze cultuur”.

In 1992 kwam hij op het idee van mail art, een vorm van beeldende kunst waarin kunstenaars hun werk verspreiden buiten de kunstinstellingen om. De respons was overweldigend: de postbode kon de stroom uit de hele wereld aan Vrakkings huisadres nauwelijks aan. Na een tijd van wisselende tentoonstellingen besloot Vrakking in 2002 het Stiltemuseum plots „in alle stilte” te sluiten. In een bestelwagen vervoerde hij het bezit naar het Duitse Karl Ernst Osthaus Museum in Hagen, waar zich een museum bevindt voor ‘verweesde collecties’.

En daar ligt het opgeslagen, in een zolderdepot. In de speurtocht voor mijn boek over stilte en de natuur deed ik een aanvraag om de collectie te bezichtigen. Met een curator openden we de verborgen schat en vielen van de ene verbazing in de andere. Waarom toont geen enkel museum deze eclatante collectie waarin stilte in kunst en natuur zo prachtig samengaan? De Franse kunstenaar Jean-Pierre Le Goff stuurde een petrischaal in, gevuld met strandzand van de Franse kust Sable d’Or, verrijkt met gouden kralen, als een juweel van verstilling. Vanuit Duitsland zond kunstenaar Boris Nieslony een wit vel papier, Waiting Paper, het resultaat van drie maanden nadenken over stilte. Er is een Zweeds geschilderd portret met ijsblauwe lippen. Een vinger daarop maakt het ‘sst-gebaar’. Een gouden commedia-dell’arte-masker, door Fonte Beatrice, heeft een reepje vitragegordijn voor de mond, als om tot stilte te manen. Een kleurrijke Italiaanse vlieger door Marcello Diotallevi verbeeldt de stilte als het ‘verhaal van de wind’.

De kwaliteit van deze collectie rechtvaardigt een oproep aan de Nederlandse musea: stuur een conservator naar Hagen en laat deze belangwekkende collectie hier zien, in een heel stille tentoonstelling.

Op 6 maart verschijnt Stilte, ruimte, duisternis van Kester Freriks, met illustraties en een verslag van de collectie van het Stiltemuseum, Hagen (Dld.).
    • Kester Freriks