‘Er gaat hier zo veel tijd verloren’

Interview Met de Spaanse werkcultuur is volgens auteur Vincent Werner veel mis. De Nederlandse zakenman schreef er een boek over.

Volgens zakenman Vincent Werner (niet de man op de foto) is conformisme het grootste probleem van de Spanjaarden. „De dingen gaan zo als ze gaan en daar worden geen vraagtekens bij gezet.” Foto ANP

Vincent R. Werner (43) was het zat steeds maar weer hetzelfde zinnetje te horen als hij in Spanje tegen een probleem aan liep: Es lo que hay – het is wat het is. De Nederlander werkt nu zeventien jaar in het land en maakte al die tijd aantekeningen van de dingen die hem verbaasden tijdens zijn werk. Want of het nu ging om het werken voor een hr-bureau, een verzekeringsmaatschappij, een hotel of om een cursus paella koken: hij stuitte telkens op dezelfde problemen. Uiteindelijk besloot Werner zijn ervaringen om te zetten in een boek.

In ‘It is not what it is’ legt Werner in 374 pagina’s bloot wat er volgens hem allemaal mis is met het werkklimaat in het Zuid-Europese land. „Ik hoop dat dit boek een wake-upcall voor zowel Spanje als de rest van Europa is”, zegt Werner tijdens een vraaggesprek in Barcelona. Het boek – vooralsnog alleen in het Engels online te bestellen – werd in Spanje met gemengde gevoelens ontvangen. Sommigen zagen er een aanval van een vreemdeling in, die zich niet moet bemoeien met de gebreken van een ander. Anderen beoordeelden het werk van Werner eerder als opbouwende kritiek van een goede vriend. Werner: „Eén ding is duidelijk: het boek maakt meer los dan ik vooraf had durven denken. En in de voorbije dagen heb ik óók veel bijgeleerd over de Spaanse media.” Dan lachend: „Nee, dat is niet altijd positief.”

Zo gaat in de regel ook niemand eerder naar huis dan de chef

Spaanse hiërarchie is sterk

Werner, die begin deze eeuw vanwege zijn Spaanse vriendin naar Spanje verhuisde, wil eerst even wat dingen duidelijk maken. „Laat ik voorop stellen dat ik ondanks al mijn kritiek op Spanje van dit land ben gaan houden. Het is in de zeventien jaar dat ik hier woon namelijk ook míjn land geworden. Dat is nu steevast mijn antwoord als mensen zeggen dat ik maar beter weer kan ophoepelen naar Nederland.” Sterker nog: Werner voelt zich juist zo betrokken met het land, dat hij mee wil denken over hoe het beter kan. Want dat er veel mis is in Spanje, is hem nu wel duidelijk.

Werner woonde twee jaar in Madrid en vijftien jaar nabij en in Barcelona. „Vrijwel iedereen valt voor Spanje als ze er voor het eerst komen”, zegt hij. „Ik ook. De zon, het strand, het gemakkelijke leven, de vriendelijke Spanjaarden. Maar als je deel gaat uitmaken van de samenleving, zie je al snel een ander land. Zo is het bedrijfsleven een zeer gesloten wereld waar vriendjespolitiek en diepgewortelde corruptie gemeengoed zijn.” Dat is voor Spanjaarden de dagelijkse realiteit, legt Werner uit. Daar breek je niet zo gauw doorheen – als Spanjaard noch als buitenlander. „Mensen leggen zich bij die realiteit neer. ‘Het is wat het is’, zeggen ze als je vraagt of dingen niet anders kunnen.”

Werner ziet het conformisme van de Spanjaarden daarom misschien wel als het grootste probleem van Spanje. „De dingen gaan zoals ze gaan en daar worden geen vraagtekens bij gezet”, zegt hij.

Oorzaak daarvan is een sterk gevoel voor hiërarchie: eigen initiatief wordt zelden op prijs gesteld. Leidinggevenden zien initiatief zelfs eerder als een aanval op hun gezag. „Zo gaat in de regel ook niemand eerder naar huis dan de chef”, vervolgt Werner. „Terwijl dat zomaar pas om negen uur in de avond kan zijn.”

Ter illustratie gaat hij terug naar het jaar 2006. Werner was destijds voor ABN Amro actief in Madrid, om er een afdeling voor hypotheken op te zetten. „Het was te moeilijk iedereen tot actie aan te sporen, maar ik heb in die periode wel veel geleerd over de Spaanse werkcultuur.”

Zo was het vrijwel onmogelijk de Spaanse baas te spreken. „Die was nog niet aangekomen of was even roken, of vertrokken voor een lunch buiten de stad.” Nog zo’n voorbeeld uit die tijd: „Als er topoverleg was tussen verschillende partijen werd er prima zakengedaan. Maar als ik een dag later de gemaakte afspraken op papier wilde zetten, gaven de Spanjaarden niet thuis. Daar begrepen de Nederlanders niets van.”

Lees ook: ‘Het bestaan kan hard zijn aan de Costa Del Sol’

Alcohol bij de lunch

Het was dat moment waarop de geboren Amsterdammer besloot aantekeningen te gaan maken. Na zijn vertrek bij de bank bekleedde Werner tal van andere functies in het Spaanse bedrijfsleven.

Onderscheid tussen Catalonië en de rest van Spanje maakt Werner overigens niet. „Er zijn wel wat verschillen, maar de basishouding is hetzelfde. Werknemers maken weliswaar enorm veel uren, maar het ontbreekt het bedrijfsleven totaal aan efficiëntie. Er gaat enorm veel tijd en energie verloren, vaak aan onzinnige dingen. En niemand die zich afvraagt of het misschien niet anders moet.”

De Nederlander heeft zich in de loop der jaren noodgedwongen aangepast aan de Spaanse cultuur, maar probeert dat altijd zonder zijn eigen normen en waarden geweld aan te doen. „Dat is niet altijd makkelijk”, zegt Werner met een glimlach. „Mensen komen hier bijvoorbeeld standaard twintig minuten te laat, al kun je je daar natuurlijk op instellen. Maar het drinken van alcohol bij een uitgebreide lunch vind ik alweer iets anders, dat heeft invloed op je functioneren. En omgaan met corruptie is nog weer van een heel andere orde. Geef je een enveloppe met zwart geld aan je nieuwe opdrachtgever, of laat je die belangrijke opdracht dan maar liever aan je voorbij gaan?”

Werner beseft dat hij Spanjaarden met zijn kritiek voor het hoofd stoot. Maar dat was voor hem geen reden zich stil te houden. „De Spanjaarden hangen hun vuile was nooit buiten. Dus moest iemand anders het maar doen. We hebben het hier namelijk wel over de vierde economie van Europa”, beargumenteert hij. Een land met een enorme potentie. „Maar zolang de werkcultuur niet verandert, zal veel bij het oude blijven. En dat terwijl Spanje een grote bedreiging voor heel Europa vormt, wanneer het economisch minder gaat met het land.”

Nee, hij loopt niet weg voor de problemen zoals veel Spanjaarden, stelt Werner. „Ik probeer met mijn boek een bijdrage aan een betere samenleving te leveren.”

    • Koen Greven