Brussel legt rode loper vast klaar voor Berlusconi

Italiaanse verkiezingen en Duitse Coalitie

De EU zit weer eens in spanning. Wat zal zondag brengen? De Italianen stemmen en de SPD maakt bekend of de coalitie met Merkel doorgaat.

Links: de Italiaanse ex-premier Silvio Berlusconi (Forza Italia) bij een televisieoptreden in januari. Foto’s Ettore Ferrari/AP en Tobias Schwarz/AFP

En daar is-ie weer, in het hart van Europa: Silvio Berlusconi. De 81-jarige Italiaanse ex-premier loopt de deur weer plat in Brussel. De vóórdeur wel te verstaan. Hij werd vorige maand welkom geheten door Europees Commissievoorzitter Jean-Claude Juncker in Brussel, waar Berlusconi wordt gezien als degene die Italië van het anti-Europese populisme kan redden. Berlusconi de redder? Was dit niet de man van de bunga bunga-seksfeestjes en een veroordeling wegens belastingfraude?

Zondag maakt Berlusconi’s partij Forza Italia bij de Italiaanse parlementsverkiezingen kans op een terugkeer naar het centrum van de macht. En dus rolt men ook in Brussel de rode loper weer voor hem uit.

Wat moet Brussel anders? Italië, een van de grootste EU-landen, heeft veel macht aan de EU-vergadertafels.

En wat moet Brussel zondag met die andere potentiële schok, als de Duitse sociaaldemocraten (SPD) stemmen over wel of niet deelnemen aan de regeringscoalitie met Angela Merkels christen-democraten? Het nee-kamp wordt geleid door de jong-socialist Kevin Kühnert. Als hij slaagt stort hij de Duitse politiek in chaos, op een moment dat de EU juist zoekt naar nieuw elan onder aanvoering van een stabiel Duitsland.

Lees ook: Lot Duitsland in handen 463.732 SPD’ers

Zondag dus D-Day voor de EU. Ditmaal zijn het een jonge Duitse hond en een oude Italiaanse vos die Brussel doen sidderen. De vorige D-Days – Brexit-schok, stoomwals Macron, extreem-rechts (FPÖ) in Oostenrijk terug aan de macht – moeten nog worden verwerkt. De voortdurende politieke onvoorspelbaarheid verlamt Brussel waardoor veel plannen in de ijskast blijven, in afwachting van een volgende ‘cruciale’ stembusgang in een EU-land.

Morele lenigheid

Tegelijk dwingt het Brussel tot morele lenigheid. In 2000 nam de EU diplomatieke sancties tegen Oostenrijk vanwege FPÖ-deelname aan de regering. Vandaag is de FPÖ opnieuw aan de macht, maar blijven reacties uit.

Met regeringen in Hongarije en Polen, die EU-afspraken over onafhankelijke rechtspraak niet nakomen, is Brussel geduldig. De premier van Bulgarije, onder vuur vanwege de enorme corruptie in zijn land, wordt door Commissievoorzitter Juncker begroet met „mijn vriend!”.

Bij zijn aftreden als premier in 2011, toen Italië in de financiële crisis onderuit ging, durfde uit schaamte niemand nog met Berlusconi op de foto.

Maar vandaag, zeven jaar later, kan hij rekenen op een knuffel van Juncker.

Foto Ettore Ferrari/EPA

„Brussel hoopt nou eenmaal dat Berlusconi rust brengt”, zegt Janis Emmanouilidis, EU-expert van denktank European Policy Center. Veel Italiaanse politici scoren met anti-EU-sentimenten, zegt Emmanouilidis. „Dan is Berlusconi voor Brussel de minst kwade. En met Berlusconi kun je zaken doen.”

Lees ook: Berlusconi mág officieel niet meedoen aan de verkiezingen, maar doet dat wel

Maar in het Europarlement wordt de omarming van Berlusconi door een meerderheid gezien als ‘onverteerbaar pragmatisme’ van de grote Europese fractie van christen-democraten (EVP), waartoe Berlusconi behoort. De EVP levert ook de presidenten van de Commissie (Juncker), de Europese Raad (Donald Tusk) en het Parlement (Antonio Tajani).

Veel Europarlementariërs herinneren zich hoe Berlusconi, als premier te gast in het Europarlement, de Duitse SPD’er Martin Schulz schoffeerde. Hij noemde Schulz „geknipt voor de rol van kampbewaker” in een film over naziconcentratiekampen.

Onaanvaardbaar

„Onaanvaardbaar, een schande”, zegt VVD-Europarlementariër Hans van Baalen. „Blijkbaar maakt het de EVP niet uit of ze Berlusconi of de premiers van Hongarije en Bulgarije in hun midden hebben.” Het zijn inmiddels wel „een beetje veel” van die types, vindt Van Baalen. „Maar voor mij is de hoogste prioriteit dat Berlusconi mogelijk bijdraagt aan politieke stabiliteit in Italië. Dat is cynisch. Maar het zij zo.”

„Zondag wordt een spannende dag voor Europa”, zegt CDA-Europarlementariër Esther de Lange. Voor de Europese politiek is de Duitse SPD-stemming belangrijk, vindt ze. „Als Kevins ‘nee’ resulteert in nieuwe verkiezingen in Duitsland brengt dat in heel Europa onrust.”

“Jarenlang was Berlusconi voor het CDA een hoofdpijndossier. Nu is hij de veilige pro-Europese keuze.

CDA-Europarlementariër Esther de Lange

Maar De Lange heeft meer zorgen over Italië, de ‘zieke oude man van Europa’ vanwege stijgende werkloosheid en massaal vertrek van jong talent. „Berlusconi moet die economie weer gaan oplappen.”

De Lange kan een beschaamd lachje niet onderdrukken. „Jarenlang was Berlusconi voor het CDA een hoofdpijndossier: die gekke neef in onze EVP-familie. Nu is hij de veilige pro-Europese keuze. Ik had niet gedacht dat ik dit ooit in verband met Berlusconi zou zeggen.”

Janis Emmanouilidis, van het European Policy Center, begrijpt het pragmatisme van Commissievoorzitter Juncker. „Met Berlusconi’s partij aan de macht wordt erger vermeden.” Ook ten aanzien van andere „lastpakken”, zoals in Hongarije en Polen, moet Brussel zich terughoudend opstellen, vindt hij . Hij noemt het een „continue balanceeract”. De meerderheid van de Polen en Hongaren is pro-EU. „Die moet je de wortel blijven voorhouden. En met de stok moet je de regeringsleiders wel slaan, maar niet te hard. Anders misbruiken ze dat door Brussel in eigen land af te schilderen als arrogante bemoeial.”

    • Tijn Sadée