‘Politici afwezig in debat over inlichtingenwet’

Referendumcampagne Inlichtingenexperts zien steeds elkaar bij debatten. Ze verwijten politici afwezigheid in aanloop naar het referendum.

Inlichtingenexperts verwijten politici een passieve houding in de aanloop naar het referendum over de nieuwe inlichtingenwet. Zij zeggen met een select gezelschap op te moeten boksen tegen veel onbegrip over de wet. Uit een rondgang van NRC blijkt dat inderdaad geen van de coalitiepartijen een aparte campagne gaat voeren. Het kabinet wacht tot het laatste moment om campagne te voeren.

„Als burgers gevraagd worden via een referendum zich uit te spreken, dan moeten we zorgen dat ze goed geïnformeerd zijn”, zegt Paul Abels, voormalig AIVD’er en bijzonder hoogleraar inlichtingenstudies aan de Universiteit Leiden. „Onzin en groteske overdrijvingen krijgen meer kans in een debat waar maar weinig mensen uitleg geven.”

Als over drie weken wordt gestemd, heeft Abels meegedaan aan zo’n twintig debatten over de nieuwe wet. Politici kwam hij in al die debatten nog „amper tegen”. De meeste uitnodigingen voor debatten sloeg hij overigens af. „Het hadden er tientallen meer kunnen zijn.”

De hoogleraar heeft kritiek geuit op de wet, maar vindt deze beter dan de vorige en stemt daarom vóór. Organisatoren van debatten hebben soms grote moeite voorstanders te vinden.

„Waar zijn de betreffende ministers, de Kamerleden die destijds vóór de wet hebben gestemd?”, zegt Peter Koop, die over het aftappen door geheime diensten schrijft op zijn blog Electrospaces. Koop is ook een vaak uitgenodigd ‘voorstander’. „En waar zijn de woordvoerders van de ministeries en van AIVD en MIVD?”

Abels voelt zich een roepende in de woestijn. In de bijeenkomsten is volgens hem vaak sprake van onwetendheid. „Het gros van de mensen verwart strafrecht met inlichtingenwerk. Bij dat laatste moet je strafbare feiten opsporen vóór ze gebeuren. De begrippen verdachten en onschuldige burgers zijn anders in deze context.”

Veel onwetendheid

Kees-Jan Dellebeke werkte 39 jaar bij de AIVD en is bestuurslid van de Netherlands Intelligence Studies Association. „Steeds dezelfde mensen, bekend als voorstander, voelen zich geroepen als verdedigers tegen zalen met veel onwetendheid, bijeengeroepen door clubjes tegenstemmers”, zegt hij. „Deze kleine pool voorstanders, die vaak zelf bij de diensten hebben gewerkt, wordt overbevist.”

Het is niet zo dat politici helemaal nooit meedoen. Zo staan er verschillende bijeenkomsten gepland waar politici wel debatteren.

Constant Hijzen, universitair docent inlichtingen- en veiligheidsgeschiedenis, zag nog geen politici. „Het was fijn geweest als de discussie een soort feitelijke injectie had gekregen met meer argumenten van voorstanders.”

Hij heeft begrip voor politici. „We hebben het wetgevingstraject immers achter de rug. Nu is het tijd voor een maatschappelijk debat. Ik zou zelf zeggen dat de geheime diensten, naast directeur-generaal Rob Bertholee, best vaker mensen naar voren kunnen schuiven voor tekst en uitleg.”