Lot Duitsland in handen 463.732 SPD’ers

Stemming over Duitse Grote Coalitie Wie zijn die SPD-ers, die bepalen of Merkel weer kan gaan regeren? Meer dan de helft is 61 jaar of ouder, slechts een derde is vrouw.

Een stembiljet waarmee leden van de SPD kunnen stemmen over de nieuwe coalitie van CDU, CSU en SPD. Foto Fabrizio Bensch/Reuters

Het is een selecte groep, die mag beslissen hoe het verder moet met Duitsland. Select maar niet klein. Het zijn de 463.723 leden van de SPD – vooral mannen, en niet de jongste.

Of Angela Merkel straks kan doorregeren met een nieuwe coalitie van CDU, CSU en SPD ligt in hun handen. Een kleine twee weken hebben ze de tijd gehad om per post hun stem uit te brengen: voor of tegen de Grote Coalitie, kortweg GroKo. Alle stembiljetten die voor vrijdagavond twaalf uur in de brievenbus van het SPD-partijbestuur belanden, tellen mee.

De uitslag wordt zondag bekendgemaakt. Stemt een meerderheid tegen, dan is Merkel meer dan vijf maanden na de Bondsdagverkiezingen niet in staat gebleken een meerderheidsregering te vormen. In Berlijn verwacht men dan een minderheidsregering of nieuwe verkiezingen.

Weerstand is groot

De SPD heeft als enige partij besloten dat al haar leden zich mogen uitspreken over het regeerakkoord waarover de drie partijen het begin februari eens werden. Ook in 2013 kregen de SPD-leden die gelegenheid. Toen nam 78 procent aan de stemming deel. Zo’n driekwart van hen stemde destijds voor toetreding tot de Grote Coalitie. Deze keer is de weerstand groter, maar ook de angst dat nieuwe verkiezingen wel eens slecht voor de partij kunnen aflopen.

Ruim tweederde van de SPD-leden (68 procent) zijn mannen. Maar, meldt de partij, het aandeel vrouwen stijgt. Net als andere sociaal-democratische partijen in Europa is de SPD al lang niet meer een typische arbeiderspartij. Van de leden is 42 procent werkzaam in overheidsdienst, 30 procent is administratief, kantoor- of winkelpersoneel en maar zestien procent arbeider. Slechts een grote minderheid (42 procent) is tegenwoordig lid van een vakbond. Niet meer dan zo’n vijf procent van de SPD-leden komt uit de oostelijke deelstaten, in wat tot 1990 de DDR was.

In 1990, ten tijde van de Duitse hereniging, had de partij nog 943.000 leden. Net als bij de andere volkspartij, de CDU, is het ledental sindsdien jarenlang gestaag gedaald.

Fel verzet van jongeren

Maar afgelopen jaar, zo meldt de partij, was er weer een groei van ruim 10.000 leden. En in de eerste vijf weken van dit jaar kwamen daar zelfs nog ruim 24.000 nieuwe leden bij. Dat was voor een belangrijk deel te danken aan de jongerenorganisatie van de SPD (de Jusos), die fel actie voert tegen de GroKo en leden wierf met het argument dat je dan meteen kan meestemmen over de richting van de partij en het nieuwe kabinet. Of de nieuwe leden ook allemaal jong zijn en tegen de GroKo, is niet duidelijk.

In de media klagen commentatoren de laatste weken, dat het politieke lot van Duitsland nu bepaald wordt door een niet-representatieve groep. Het idee dat mensen snel even lid zouden worden met als enige doel de Grote Coalitie te blokkeren, leidde tot hoon en kritiek, vooral toen bleek dat ook minderjarigen vanaf 14 jaar en buitenlanders lid kunnen worden.

Boulevardkrant Bild ging zover om een hond lid van de partij te maken – waarna deze Lima, net als alle andere leden, keurig het stembiljet en het volledige regeerakkoord (177 pagina’s) opgestuurd kreeg. Bij een foto van het beestje (met sociaal-democratisch rode sjaal om) meldde de krant groot op de voorpagina: ‘Deze hond mag stemmen over de GroKo – Lima (3) opgenomen in de SPD!’

De krant schreef dat het eenvoudig verkregen lidmaatschap van Lima aantoonde hoe makkelijk de ledenraadpleging gemanipuleerd kan worden, ook door extreem-rechtse activisten of Russische trollen.

De SPD was verbolgen en diende een klacht in bij de Raad voor Journalistiek. Niet alleen zou Bild de beginselen van ethische journalistiek hebben geschonden. Ook was de kop boven het artikel onjuist, aldus de SPD, omdat iedereen die stemt niet alleen een stembiljet moet invullen, maar ook een verklaring moet ondertekenen over zijn of haar identiteit.