Lekker modieus op je lelijke schoenen

Croc, Mephisto, Birkenstock en zelfs de Ugg; gemaksschoenen worden omarmd in de mode.

Crocs voor Balenciaga Foto Benoit Fatou, bewerking NRC

Het is zonder twijfel de meest verguisde schoen ter wereld: de Croc. De lompe vorm, het plastic in infantiele kleurtjes en die onverklaarbare gaten: álles is er lelijk aan. De Amerikaanse modeconsultant Tim Gunn, bekend van Project Runway, omschreef Crocs ooit treffend als „plastic hoeven”. Heel geschikt om mee te tuinieren, zeilen of verplegen, maar absoluut ondenkbaar als mode-item. Althans, dat dácht iedereen.

Tot afgelopen oktober, bij de voorjaarsshow van Balenciaga in Parijs. Het was pikdonker en er dreunden luide technobeats door de ruimte. De genodigden keken muisstil naar de collectie. Tot outfit nummer 59. Opeens klonk er rumoer in alle hoeken van de zaal en vlogen honderden iPhones tegelijkertijd de lucht in. Wat bleek: Balenciaga – een van de allerpopulairste modehuizen van het moment – had zojuist Crocs de catwalk op gestuurd. Crocs met een plateauzool van 10 centimeter, versierd met speldjes in de vorm van het Balenciaga-logo, honden, bloemen en avocado’s.

Nog geen anderhalf uur later had het hele publiek zich verplaatst naar de show van Céline, een minstens zo geliefd modehuis. Daar liepen de modellen op veterschoenen met een ultradikke spekzool, die eruitzagen alsof ze op advies van een podoloog ontworpen waren.

Dit voorjaar is van de gemaksschoen

Als twee van de invloedrijkste modehuizen ter wereld tegelijkertijd met dit type schoenen op de proppen komen, dan is het duidelijk: voorjaar 2018 is het seizoen van de gezondheids- en de gemaksschoen.

Het is niet de eerste keer dat schoenen die bedoeld zijn voor mensen die juist niets om mode geven, toch door de modewereld worden opgepikt. De kurken Birkenstock – hét symbool van Duitse degelijkheid – evolueerde na de eeuwwisseling in hoog tempo van verpleegsterschoen via mode-item naar massaproduct. Begin deze eeuw verkocht vooral de teenslipper goed, in 2013 werd de variant met twee brede banden een modehit. Met dank aan Céline, die een met bont gevoerde versie uitbracht, en de talloze merken en ketens die vervolgens aan het kopiëren sloegen.

Céline, voorjaar 2013. Foto schoen Peter Stigter

Ook de door podotherapeut Dr. Scholl ontworpen houten slippers beleefden zo’n acht jaar geleden een onverwachte opleving, al namen ze niet zo massaal het straatbeeld over als de Birkenstock. In diezelfde tijd waren ook Swedish Hasbeens populair: klompachtige houten sandalen met een leren bovenwerk, tot dan toe vooral gedragen in de gezondheidszorg. Dan is er nog Teva: Prada verkocht vorig jaar een haast letterlijke kopie van de wandelsandalen en Marc Jacobs refereert er dit voorjaar aan.

Ook bij de mannen

Een jaar geleden dook bij extreem modebewuste mannen opeens de Mephisto op. Lange tijd de favoriete schoen van biologieleraren en bejaarden met probleemvoeten. Dat was vooral te danken aan het Amsterdamse sneakerimperium Patta, dat vorig jaar (op 1 april, waardoor veel mensen de aankondiging niet serieus namen) een nieuwe eigen versie uitbracht van het klassiekste Mephisto-model: The Rainbow. Het bleek geen grap. De honderd paren waren razendsnel uitverkocht en afgelopen december bracht Patta een tweede model uit in samenwerking met Mephisto (ook uitverkocht).

„Mijn eerste herinnering aan Mephisto-schoenen was dat leraren, politieagenten en verpleegsters ze droegen. Ik was er als kind al door gefascineerd – ze hebben een unieke esthetiek”, zegt Patta-medeoprichter Guillaume Schmidt op patta.nl in een 2.500 woorden tellend verslag van zijn bezoek aan de Duitse Mephisto-fabriek, waarin de ambachtelijkheid van het merk wordt bejubeld. Het is Schmidt vooral te doen om de kwaliteit van de handgemaakte schoen. „Het heeft zeker esthetische aantrekkingskracht, maar in z’n kern is het vooral een goed ontwerp. Alles aan de Rainbow heeft een reden, tot de veters, het grid op de zool en de constructie van de tong.”

De Mephisto van Patta, voorjaar 2017. Foto schoen Mephisto

Over comfort valt niet te twisten

De herwaardering van authenticiteit en ambacht is al een paar jaar gaande in de modewereld (en overigens ook daarbuiten) en de populariteit van de orthopedisch verantwoorde schoen past daar perfect bij. Over het uiterlijk van deze schoenen kan gediscussieerd worden, maar over de functionaliteit, de kwaliteit en het comfort valt niet te twisten. In een digitaal tijdperk waarin modetrends elkaar almaar sneller opvolgen, zijn de altijd constante gezondheidsschoenen – de meeste modellen zijn al decennialang vrijwel onveranderd – een verademing.

De merken zelf lijken niet altijd te begrijpen dat juist die klassiekerstatus hun ontwerpen zo aantrekkelijk maakt. Zodra ze worden opgepikt door een modepubliek, gaan de merken zelf vaak ook ‘op de hippe toer’. Zo begon Dr. Scholl panterprintjes en sleehakken te verkopen. De nieuwbakken fans haken dan meestal weer af, want het was ze júist om de pure, pretentieloze ontwerpen te doen.

Daar was de Mephisto, lange tijd de schoen van biologieleraren

Succesvoller zijn de samenwerkingen met ontwerpers. De Schotse ontwerper Christopher Kane werkte in 2016 en 2017 al met Crocs samen, Birkenstock ging eerder samenwerkingen aan met de populaire Milanese conceptstore 10 Corso Como en recent met modeontwerper Rick Owens. Teva heeft meerdere collecties uitgebracht met conceptstore en modemerk Opening Ceremony.

Hoge hakken zijn er nu amper op de catwalk

Naast authenticiteit is comfort de voornaamste oorzaak van het succes van de gezondheidsschoen. Hoge hakken zijn op dit moment amper te zien op de catwalk en ook in het echte leven kiezen vrouwen liever voor sneakers of andere platte schoenen. De mode van nu lijkt gemaakt voor vrouwen met een druk leven, die geen tijd hebben om op onmogelijke hakken rond te strompelen. Ook wat kleding betreft is de mode op dit moment opvallend praktisch: grote, comfortabele silhouetten, functionele stoffen en weinig ingewikkelde ontwerpen. Niet voor niets was een van de meest gebruikte modewoorden van 2017 ‘athleisure’: kleding die niet of nauwelijks te onderscheiden is van sportkleding.

Lees ook: Doorkijkmode en gewone mannen, dit zijn de voorjaarstrends van 2018

Balenciaga, het modehuis achter de plateau-Croc, is ook verantwoordelijk voor de populairste modeschoen van nu: de permanent uitverkochte Triple S sneaker, te herkennen aan z’n extreem dikke zool. Popsterren als A$AP Rocky en Pharrell Williams, topmodel Bella Hadid en praktisch elke moderedacteur lopen er momenteel mee weg. Een ‘Dad Sneaker’ wordt het in de VS ook wel genoemd: naar de lompe gympen die vaderpersonages in Amerikaanse sitcoms uit de jaren 80 en 90 vaak droegen. Balenciaga’s hoofdontwerper Demna Gvasalia staat bekend om het verheffen van alledaagse kleren tot high-end mode. Zo ontwierp hij eerder een 1.695 euro kostende versie van Ikea’s befaamde blauwe tas (60 cent) en bracht hij onder zijn eigen label Vetements afritsbroeken en jassen uit die niet van ANWB-windjacks zijn te onderscheiden. De gemaksschoen sluit naadloos aan bij de rest van zijn oeuvre. Zijn Balenciaga-Crocs zijn nog niet officieel verkrijgbaar, maar bij een aantal warenhuizen in de VS konden ze vast online gereserveerd worden. Die pre-orders waren ondanks het prijskaartje van 850 dollar (zo’n 680 euro) binnen een paar uur uitverkocht.

Schoppen tegen het schoonheidsideaal

Gvasalia’s liefde voor lelijkheid valt in de smaak – hij neemt met Balenciaga en Vetements respectievelijk plek twee en drie in op de lijst met ‘2017’s hottest fashion brands’ van journalistiek modeplatform Business of Fashion en modezoekmachine Lyst. De opkomst van sociale media heeft mode homogener gemaakt. Online influencers en beroemdheden laten dezelfde modetrends zien, met tot in de puntjes uitgedachte en perfect gephotoshopte beelden. Niet gek dat er behoefte is om tegen dat voorspelbare schoonheidsideaal aan te schoppen.

De teaser voor de Mephisto van Patta.

Na de Croc, de Mephisto en de Birkenstock was er één praktische schoen die nog steeds niet gebombardeerd was tot mode-item: de Ugg. Toen het Australische ontwerp rond 2002 de overstap maakte van surferslaars tot alledaagse schoen, liepen mode-iconen als Kate Moss en Sienna Miller er een tijdje mee weg, maar al gauw werd de laars het symbool van slonzigheid. Tot afgelopen januari, toen ze te zien waren in de mannenshows van zowel het Japanse Sacai als het jonge Belgische label Y/Project. Vooral om die laatste show was veel te doen. Creatief directeur Glenn Martens ontwierp hoge, slobberig om de benen zittende versies die tot het kruis reiken, gedragen door zowel mannen als vrouwen. „Een paar Uggs aantrekken voelt alsof je je voet in een pot warme boter steekt”, zei Martens in het persbericht. „Ik dacht: waarom zou ik dat gevoel niet versterken door je volledige been erin onder te dompelen?” Of zijn Uggs ooit zo alomtegenwoordig gaan worden als de traditionele Ugg? In de commentaarsectie van het meestal vooruitstrevende Vice lijkt nog niemand overtuigd. „Bah. Dit zijn net de laarzen waarin mijn vader al honderd jaar elke zaterdag gaat vissen.”

Lees ook het interview met model Ashley Graham: ‘Plus-size? Ik heb het liever over my size’
    • Nathalie Wouters