Hoe Humberto Tan zijn sfeermonopolie kwijtraakte

Analyse Humberto Tan moet stoppen als presentator van RTL Late Night, omdat de kijkcijfers tegenvallen. Waarom hebben de kijkers de empathische gastheer zo snel in de steek gelaten?

Tan deed de laatste maanden niet veel anders dan in de jaren van de grote successen: hij was lief voor onbekende gasten, maar legde premier Rutte na de presentatie van het regeerakkoord het vuur na aan de schenen. Foto Bas Czerwinski

Frits Spits was streng voor RTL in de eerste minuut nadat Humberto Tan zijn gedwongen vertrek bij RTL Late Night wereldkundig had gemaakt: „Ik vind het een heel opportunistische beslissing. En ik vind dat er de laatste tijd tegenover jou in de kranten een soort hetze is gevoerd waar ik de rationaliteit geen moment van heb begrepen.”

Radio- en tv-maker Spits riep de uitzending met de jonge Nobelprijswinnaar Malala in herinnering. Die was mooi, moedig en werd hard afgestraft. Het werd de slechtst bekeken aflevering uit de vijfjarige geschiedenis van het programma. Tan (52) wordt na de zomer vervangen door Twan Huys (53). Hij had meer krediet verdiend, stelde Spits terecht: „Het is raar dat we in Nederland voortdurend worden geregeerd door de kijkcijfers en dat de kwaliteit niet meer telt.”

Nieuws is dat laatste natuurlijk niet. RTL bestaat om geld te verdienen. Dus als de kijkers weglopen, komt de boekhouder in actie. Maar daarmee is nog niet de vraag beantwoord waarom de kijkers Tan en RTL Late Night zo snel in de steek hebben gelaten. Misschien is het goed om eerst te kijken hoe de ster van het programma zo snel steeg.

Dat komt in de eerste plaats door Humberto Tan zelf. Hij is een alerte en uitgesproken empathische gastheer, die zijn kijkers een warm bad biedt en soms het idee geeft dat hij zijn gasten belangrijker vindt dan zijn baan. En precies daarin had hij vijf jaar geleden weinig concurrentie. Pauw en Witteman was een sterk programma, maar ook een talkshow waarin het maar zelden echt gezellig was. Daar stak mooie man Tan, liefhebber van sport en muziek, ‘fris en fruitig’ bij af.

De logica van de boekhouder

Tans succes was genoeg voor de concurrentie om in de loop der tijd in actie te komen. Pauw is lichter dan Pauw en Witteman was, Jinek is lichter dan Pauw en onder invloed van de groei van Jinek werd Pauw ook wat lichter. Tan raakte zijn sfeermonopolie kwijt. Bovendien begon het op te vallen dat er wel erg veel RTL-collega’s te gast waren: geheel volgens de logica van de boekhouder, maar dat is ook precies de reden waarom de boekhouders een beetje uit de buurt van de programmamakers moeten worden gehouden.

Het vertrek van sidekick Luuk Ikink, met wie Tan een soepel duo vormde, was anderhalf jaar geleden een aderlating. Zijn opvolger Marieke Elsinga had een moeizaam jaar, wat nog nadrukkelijker in beeld kwam toen ze met Tans zomervervanger Beau van Erven Dorens wel veel plezier had. Pijnlijker voor Tan was dat verhalen over een buitenechtelijke affaire en een huwelijkscrisis in diverse media met graagte werden uitgeserveerd: met alle gevolgen van dien voor het zo op betrouwbaarheid stoelende imago van de presentator.

Deze herfst werden de dalende kijkcijfers van RTL Late Night zelf nieuws – en dus een self fulfilling prophecy. De redactie ging beter letten op het aandeel RTL-gerelateerde gasten, Tan deed niet veel anders dan in de jaren van de grote successen: hij was lief voor onbekende gasten, maar legde premier Rutte na de presentatie van het regeerakkoord het vuur na aan de schenen. Het mocht niet meer baten. Tot overmaat van ramp kreeg ook RTL zelf karrevrachten kritiek; inmiddels is het vertrek van Tans baas Erland Galjaard al aangekondigd.

Tv-recensent Arjen Fortuin voelde de bui in januari al hangen: Jammer dat het warme bad van Humberto Tan leegloopt

Kettingzaag van achter zijn rug

Het ontslag van Tan is dus een kroniek van een aangekondigde dood. De grootste verrassing is de keuze voor Twan Huys als zijn opvolger. Kennelijk huist er in de presentator van College Tour en Nieuwsuur een verlangen naar een ander soort roem dan de publieke omroep hem kan of wil bieden. Van Huys weten we uit College Tour dat hij het kritiekloze genre beheerst, maar dat hij ook plotseling een kettingzaag van achter zijn rug vandaan kan halen – zoals deze week nog in het interview met de Amerikaanse journalist Michael Wolff. Die was zo kwaad op Huys dat hij pardoes een reeks interviews met Nederlandse en Vlaamse media afzegde.

Ongetwijfeld zijn Huys’ internationale belangstelling en zijn ervaring in de VS redenen geweest om hem naar voren te schuiven. Juist nu de Nederlandse markt van talkshowgasten overbevist raakt, kan ik me voorstellen dat RTL vol wil inzetten op beroemde buitenlanders.

Uit de aanstelling van Huys spreekt in elk geval het verlangen van RTL om het avondprogramma niet weg te laten fladderen in de richting van het eeuwige entertainment. Hoe lang men dat volhoudt als de vertrokken kijkers na de zomer niet terugkeren, is natuurlijk de vraag. Vooralsnog moeten we eerst maar eens afwachten hoe fris en fruitig Twan Huys in september in beeld verschijnt.

Fortuins voorganger Hans Beerekamp gaf ruim een jaar geleden vier redenen waarom ‘RTL Late Night’ instort
    • Arjen Fortuin