Togar biedt toch maar excuses aan voor die bom in die kerk

Indonesië

De Indonesische overheid probeerde woensdag slachtoffers en daders van terreuraanslagen in een bijeenkomst te verzoenen. Werkte het?

Overlevenden van terreuraanslagen op een bijeenkomst tussen slachtoffers en daders in het Borobudur Hotel in Jakarta. Foto Adi Weda/EPA

De zussen wilden hun auto parkeren bij de bank naast het chique JW Marriott hotel in Jakarta. Toen ontplofte de bom, het was 5 augustus 2003. Andini en Dwi Welasih raakten allebei gewond, Dwi licht en Andini zwaarder. Zij brak haar voet en raakte een paar tenen kwijt.

Deze woensdag, in een ander luxe hotel in de Indonesische hoofdstad, hebben de zussen tientallen voormalige terroristen ontmoet. Waren ze nerveus of bang? Ze moeten lachen om de vraag. „Die mannen eten ook gewoon rijst, net als wij”, zegt Dwi Welasih. Wrokkig of boos waren ze ook allang niet meer. „Wij moslims horen te vergeven, dus dat hebben we gedaan.”

De vrouwen zijn dankbaar dat zij het er na de bomaanslag relatief goed vanaf brachten, dus zij doen vrolijk. Maar het verzoeningsevenement dat de Indonesische overheid deze week had georganiseerd, met als doel daders en slachtoffers van terreur dichter bij elkaar te brengen, was óók omstreden. Want werkt dat wel, elkaar met tientallen tegelijk vergeven?

Foto EPA/Adi Weda
Foto AP Photo/Tatan Syuflana

Overlevenden

Eén van de grootste clubs van overlevenden van aanslagen in Indonesië, de YPI, denkt van niet. Sudirman Talib is vicevoorzitter van de YPI en vertelt dat zij hun leden hebben afgeraden om naar de bijeenkomst te gaan. „Je kunt niet voorspellen wat zo’n ontmoeting met je doet. Het kan psychisch zo heftig zijn. Ook als je denkt dat je er klaar voor bent.” Er waren ook nog eens meer veroordeelden dan overlevenden in het hotel: rond de 120 daders en 50 slachtoffers. Dat kan bedreigend overkomen, zegt Talib. Zelf is hij niet gegaan.

“Wij moslims horen te vergeven, dus dat hebben we gedaan.”

Vooraf heeft de YPI nog met de overheid overlegd over de vraag hoe zo’n samenzijn misschien wél zou kunnen werken. In kleinere groepjes en in elk geval zónder journalisten erbij. Maar ze luisterden niet, zegt Talib.

Daar zit een politiek belang achter. Het nationale terreuragentschap organiseerde de bijeenkomst en zij willen graag meer te zeggen krijgen in de nieuwe antiterreurwet, waar Indonesië al jaren aan werkt. Zo’n publieke verzoening zou mooi de boodschap overbrengen dat de overheid wel degelijk aandacht heeft voor slachtoffers en nabestaanden van terreur.

De algemene kritiek is namelijk dat Indonesische overheid niks doet voor de overlevenden en hun gezinnen. Daar is Sudirman Talib van de YPI het helemaal mee eens. In 2004 overleefde hij de aanslag bij de Australische ambassade in Jakarta, waarbij negen mensen omkwamen. Talib werkte daar als beveiliger en hij hoorde bij de 150 gewonden – hij verloor een oog. Talib kreeg wel een vergoeding uit Australië, maar van zijn eigen overheid hoorde hij nooit wat. „Het wordt tijd dat ze ook eens aan ons denken.”

Veel overlevenden hebben langdurig medische zorg nodig en krijgen daarvoor niets extra’s. Terwijl wel vaak in het nieuws is dat ex-terroristen geld van de overheid krijgen om bijvoorbeeld hun eigen onderneming te beginnen – dit om ze van het slechte pad te houden.

Trainingen op scholen

Slachtoffer Sudirman Talib geeft vaak trainingen op scholen, samen met veroordeelde terroristen. Het belangrijkste is, zegt hij, dat ze pubers ervan overtuigen dat het fout is om met aanslagen voor je godsdienst op te komen. „Zij denken dat je met extremisme de islam verdedigt. Dat is niet zo. Ik ben ook moslim, de meeste slachtoffers in Indonesië zijn moslim. Wij vertellen hen dat ze de Koran anders moeten interpreteren.”

Dit verhaal, over het religieuze ongemak, komt bij de ‘verzoening’ in Jakarta bijna niet aan bod.

Toni Togar (rechts) praat met slachtoffer Denny Mahieu tijdens de bijeenkomst in Jakarta. Foto Beawiharta/ Reuters

“De slachtoffers waren niet het hoofddoel, zij waren collateral damage.”

Eén van de veroordeelden, Toni Togar, legt juist graag nog eens uit waarom hij in 2003 eigenlijk zijn aanslagen pleegde. Hij overviel een bank en liet een bom ontploffen in een kerk. Het was om moslims te verdedigen tegen de druk uit de Verenigde Staten, zegt hij. Togar zat er zeven jaar voor vast. En al zijn er vandaag geen directe overlevenden van ‘zíjn’ aanslagen bij, hij heeft toch excuses gemaakt, zegt hij. „De slachtoffers waren niet het hoofddoel, zij waren collateral damage.”