Rembrandts luchten moeten marteling MRI-scan verlichten

Zorg In de nieuwste generatie MRI-scanners kun je naar kunst kijken en klassieke muziek luisteren. Zo moet de patiënt rustiger worden.

De nieuwste Philips-scanner, met Hollands landschap. Foto Philips

Je verwacht het niet, vriendelijke klassieke muziek achter een van de twintig deuren van het testlab van Philips in Best. Ziekenhuizen uit heel Europa komen hier met proefpatiënten om de diverse typen MRI-scanners van het bedrijf uit te proberen. Kille ruimtes met kale machines? Nee dus, op de wand van deze zaal staat een landschap van de zeventiende eeuwse meester Jacob van Ruisdael geprojecteerd.

Hier staat in zacht blauw licht het nieuwste topmodel. Door de zachte rondingen van de MRI-scanner nodigt het ligplankje bijna uit om in de tunnel naar de moederbuik te worden geschoven. ‘Ambient’ noemt Philips deze sferen die de marteling die veel mensen in een MRI-scanner ervaren moet verzachten. Tien tot veertig minuten stilliggen in een tunnelbuis terwijl dreunende en fluitende tonen van het apparaat door merg en been gaan, wordt niet als prettig ervaren.

In dit model krijg je als patiënt een spiegel op het masker geschoven waarmee je rechtstreeks zicht hebt op een projectie op de muur van een Hollands landschap uit het Rijksmuseum. Rustgevende klassieke muziek, gespeeld door het Rotterdams Philharmonisch Orkest, klinkt door de koptelefoon. De schilderijen beginnen als zwart-witte tekening die langzaam ingekleurd wordt tot het volledige schilderij. Negen landschappen en negen muziekstukken moeten zo de ogen en oren afleiden en de patiënt tot rust brengen.

Foto Philips

Deze Ingenia Elition MR 3.0T is een vlaggeschip van het nieuwe Philips, dat zich sinds twee jaar geheel op gezondheid richt. In de week dat Philips door aandelenverkoop zijn belang in de lichtdivisie terugbracht naar 18 procent, is de introductie van de nieuwe MRI-scanner op een Europese radiologenconferentie in Wenen woensdag een belangrijk evenement.

Philips wil niet langer alleen zijn hoogtechnologische vondsten als dozen de ziekenhuizen inschuiven. „Philips stond altijd bekend om zijn sterke onderzoek en ontwikkeling. We kijken nu meer hoe we het voor de patiënt aangenamer kunnen maken en het gebruik van technologie door medici eenvoudiger. We kunnen ziekenhuizen helpen hun kosten te verlagen”, zegt Rob Cascella, directeur van de diagnose- en behandelsystemen telefonisch vanuit de VS. „Om dat te bereiken werken we meer samen met ziekenhuizen en anderen.”

Rembrandt mocht niet ontbreken

Om dat te benadrukken konden journalisten dinsdag kennismaken met het apparaat tijdens een bijeenkomst in het Rijksmuseum en het Academisch Medisch Centrum (AMC) in Amsterdam, de eerste gebruiker.

Foto Philips

Conservator Pieter Roelofs van het Rijks vertelt hoe negen man door de collectie van zevenduizend schilderijen gingen. „Als we reistentoonstellingen samenstellen, is het ‘hoe meer glitter, hoe beter’. Daar zit altijd een portret of stilleven tussen, maar daar krijgen mensen te veel associaties bij. Dat mocht niet. Landschappen zijn rustiger.” Op zaal wijst hij bij Trekvliet bij Rijswijk (1868) van Johan Hendrik Weissenbruch hoe de vriendelijk blauwe lucht, de schepen en de kleine figuurtjes van een vrouw met kind bij een boerderij nauwelijks afleiden. De donkere lucht die Rembrandt schilderde in Landschap met stenen brug (1638) kan volgens Roelofs omdat deze voor de kijker overgaat naar een blauwe licht als hij de brug is overgestoken. „Rembrandt mocht natuurlijk niet ontbreken.”

André Heuvelman van het Rotterdams Philharmonisch vertelt hoe het orkest werd gekoppeld aan het project door musicoloog Hans Jeekel, die met het Erasmus Medisch Centrum onderzoek heeft gedaan hoe muziek stress en pijn kan verlichten. „We kregen een paar weken om muziek bij de schilderijen te zoeken. De muziek mocht geen herinneringen oproepen, geen Requiem van Mozart dus. En de muziek moest ook niet zo rustig zijn dat de patiënt in slaap valt.”

‘Nemo’ voor de kinderen

Moet elke patiënt naar de Dutch Masters kijken? Nee. Er zijn veertig programma’s: van Nemo voor kinderen tot ruimtereizen. Alles om de patiënt rustig te krijgen. Daar hebben ziekenhuizen baat bij. „Vijf procent van de patiënten is claustrofobisch, 30 procent heeft aanzienlijke vrees”, aldus radiologe Raschel van Luijk van het AMC. „Een op de vijf MRI’s moet over, omdat mensen te veel bewegen.”

Daar ligt het voordeel voor ziekenhuizen, stelt Philips. Bij voorgangers van deze scanner bleek dat het aantal mislukte scans met meer dan de helft kan worden teruggebracht. Andere scans kunnen korter duren, omdat minder beelden mislukken.

Het vernuft zit volgens Philips niet alleen in het design van de scanner, waarvan de prijs kan oplopen tot 2 miljoen euro. Er is veel kunstmatige intelligentie verwerkt in software om MRI-beelden aan andere patiënteninformatie te koppelen en in sensoren die nauwkeuriger kunnen meten. Is er nog meer ruimte voor innovatie? Natuurlijk, zegt Philips. En ja, aan dat doordringende geluid van het apparaat wordt gewerkt.