Premier May voelt Brussels mes op Britse keel

Brexit-crisis

De Britse premier is razend op de EU vanwege de grenskwestie met Noord-Ierland. De kans op een no deal-Brexit is nu weer groter geworden.

De Britse premier Theresa May bij 10 Downing Street in Londen. Foto Peter Nicholls/Reuters

In de felste bewoordingen tot nu toe heeft de Britse premier Theresa May afstand genomen van de manier waarop de Europese Unie de Brexit wil laten verlopen. „Dit brengt constitutionele eenheid van het Verenigd Koninkrijk in gevaar”, zei May woensdag. „Geen enkele Britse premier kan hier mee akkoord gaan.” Met deze woorden is een nieuwe Brexit-crisis geboren.

De knetterende ruzie tussen Brussel en Londen is al sinds december in de maak. Toen bereikten May en de EU na een weeklange thriller een voorlopig akkoord. De EU zegde toe dat de Britten ook mochten onderhandelen over de toekomstige relatie na uittreden. De Britten erkenden dat zij circa 40 miljard euro betalen als eindafrekening, dat zij de rechten van EU-burgers woonachtig in het Verenigd Koninkrijk garanderen en dat de Britten een verplichting hebben de grens tussen Noord-Ierland (Brits grondgebied) en de Ierse Republiek ook na Brexit ‘onzichtbaar’ te houden.

Deze laatste belofte was het meest beladen en als gevolg was het compromis, dat in het holst van de nacht onderhandeld werd tussen Londen, Dublin, Brussel en Belfast, uiterst wollig. De Ierse premier Leo Varadkar eiste garanties dat May erkende een plicht te hebben de grens open te houden, om niet het risico te lopen op instabiliteit in het historisch roerige Noord-Ierland.

Mays gedoogpartners in Westminster zijn de Noord-Ierse Unionisten. Zij vrezen dat als de grens per se onzichtbaar blijft, Noord-Ierland afdrijft van de rest van het Verenigd Koninkrijk. Om douane-controles te vermijden zou Noord-Ierland immers dezelfde handelsregels als Ierland en de rest van de EU moeten hanteren.

‘No-deal’ scenario

Iedereen kon leven met het compromis van december, tot nu. Het politieke akkoord tussen de EU en de Britten is door de Europese Commissie uitgewerkt in een juridische tekst, die woensdag door EU-onderhandelaar Michel Barnier werd gepresenteerd. In het document, formeel een conceptversie van 120 pagina’s, staat dat als de Britten en de EU niet tot een scheidingsakkoord komen (‘no deal-scenario’) het gehele eiland Ierland, dus het noorden incluis, een zone van regels en voorschriften dient te blijven. Noord-Ierland zou dan zo goed als geheel onderdeel blijven van de douane-unie en de interne markt.

Volgens Barnier is dit niet de oplossing waar de Commissie voor pleit. Hij zei op een persconferentie in Brussel liever te zien dat er wel een fatsoenlijk akkoord gesloten wordt om Brexit in goede banen te leiden. In het juridische document staat ook dat de passage niet geldt, als de Britten met de EU een handelsverdrag tekenen of andere (technologische) oplossingen voor de grenskwestie vinden.

De Ieren vrezen dat de Brexit leidt tot herinvoering van de grenscontroles tussen Ierland en Noord-Ierland. "Wij willen nooit meer grenzen bouwen, alleen maar bruggen."

Woede in Londen en Belfast

Toch heeft de passage enorme woede gewekt in Londen en Belfast. May en Arlene Foster, leider van de Unionisten, zien dit als een Brussels mes op Britse keel. Of de Britten slikken alle eisen van de EU of hun unie wordt opgeblazen. Foster zei dat „het onaanvaardbaar is dat een grens verrijst in de Ierse Zee”.

Het is onduidelijk hoe May verder wil met Brexit. Zelfs partijgenoten nemen het haar kwalijk dat haar regering niet in staat is om net als de Commissie werk te maken van het politieke decemberakkoord om te zetten in juridische tekst. Ze kan alleen zeggen dat ze tegen is, maar heeft geen alternatieve tekst voorhanden.

Vrijdag geeft May een toespraak waarin zij meer details zal geven over de toekomstige relatie tussen de EU en de Britten. Op de Europese top eind maart staat ook de overgangsfase, circa twee jaar na Brexit die voor een geleidelijk uittreden moet zorgen, op de agenda. Dat is belangrijk voor bedrijven die geen harde klap willen in 2019. In plaats van deze belangrijke en nieuwe stappen te zetten, moeten de onderhandelaars terugkeren naar eerder afgehandelde kwesties. Hoe langer het geschil duurt, hoe hoger de emoties en wederzijds wantrouwen oplopen, des te groter de kans dat een no deal-Brexit alsnog plaatsvindt, precies wat May, Barnier en de 27 overige EU-leiders in december dachten te hebben voorkomen.

Correctie (28 februari 2018): In een eerdere versie werd gesproken over woede in Londen en Dublin, terwijl dat laatste Belfast moet zijn. Dit is gecorrigeerd.

    • Melle Garschagen