‘Door zon en droogte kan het griepvirus blijven leven’

Dat zei Loes Magnin, voorlichter van het Academisch Medisch Centrum (AMC) in Amsterdam vorige week in de Volkskrant.

Foto Ilvy Njiokiktjien

De aanleiding

Sommige Nederlandse ziekenhuizen nemen op het ogenblik veel patiënten op die door griep ernstig ziek zijn. Tegelijkertijd heerst er griep onder het personeel. Daardoor stellen ziekenhuizen behandelingen uit die waarschijnlijk even kunnen wachten. Dat was vorige week in het nieuws.

Deze week is de jaarlijkse griepepidemie elf weken oud. Het hoogtepunt leek eind januari bereikt. Toen meldden 170 op de 100.000 mensen zich bij hun huisarts met griepachtige verschijnselen. Wanneer dat aantal boven de 51 per 100.000 komt, vindt het registrerende NIVEL (Nederlandse Instituut voor Onderzoek van de Gezondheidszorg) dat er een epidemie heerst.

De piek in het huisartsbezoek is niet uitzonderlijk hoog, maar de epidemie duurt wel langer dan de gemiddeld negen weken in een normaal griepseizoen.

In de Volkskrant sprak Loes Magnin, voorlichter van het Academisch Medisch Centrum (AMC) in Amsterdam vorige week vrijdag de verwachting uit dat de griepepidemie met het heersende weer (zonnig, droog) nog zou voortduren. We checken of bij zonnig en droog weer het aantal grieppatiënten toeneemt. We negeren de onwaarheid dat virussen leven.

Waar is het op gebaseerd?

AMC-voorlichter Magnin staat met haar uitspraak in de Volkskrant, maar, zegt ze, ze citeerde Jan Prins, hoogleraar inwendige geneeskunde en gespecialiseerd in infectieziekten. Maar géén griepexpert, zegt Prins die een uurtje later terugbelt.

En, klopt het?

Prins heeft zich intussen gedocumenteerd en verwijst naar een artikel uit 2016 van Nicklas Sundell in het Journal of Clinical Virology. Die onderzocht in het Zweedse Göteborg op welke tijdstippen in de afgelopen drie jaar verkoudheids- en griepvirussen uit de kelen van zieke Zweden werden geïsoleerd, en hoe koud het toen was.

Je kunt er de klok op gelijk zetten: drie jaar achtereen brak de jaarlijkse griepgolf uit zodra de gemiddelde etmaaltemperatuur onder de 0 graden zakte. Kou doet er dus toe. Maar de uitspraak ging over „de zon en de droogte”.

Prins noemt onderzoeker Anice Lowen, die verschillende keren over de rol van luchtvochtigheid bij de verspreiding van influenza schreef. Bijvoorbeeld in een overtuigend overzichtsartikel in 2014. We leren daar uit: hoe droger de lucht is, hoe beter het griepvirus zich verspreidt.

Er is een goed verklarend mechanisme. Een griepvirus wordt heel goed overgedragen in kleine, rondzwevende vochtdruppeltjes. Die ontstaan bij spraak en ook wel bij niezen en hoesten. Maar bij niezen en hoesten zijn er ook veel met virus gevulde grote vochtdruppels. Deze druppels vallen snel op de grond en de virussen daarin gaan dan verloren. In droge lucht verdampt het vocht snel uit de druppels en blijven ze langer zweven. Het virus dat erin zit heeft dus meer kans om nieuwe kelen te bereiken.

En dan de zon? Zon, en het bijbehorende ultraviolette licht, maken virusdeeltjes juist kapot, zegt de wetenschappelijke literatuur. Prins geeft het onmiddellijk toe: „Kou doet ertoe, en droogte, maar de zon niet.”

Conclusie

„Door de zon en de droogte kan het griepvirus goed blijven leven.” Dat zei AMC-voorlichter Loes Magnin op gezag van infectiedeskundige Jan Prins. Wat ontbrak was de kou. Voor de invloed van droogte is het oordeel ‘waar’. Maar dat de zon de virusverspreiding helpt is ‘onwaar’. ‘Half waar’ is het slotoordeel.

Ook een bewering zien langskomen die je gecheckt wilt zien door de redactie van NRC? Mail nrccheckt@nrc.nl of tip via Twitter met de hashtag #nrccheckt