Moeten we nu echt verplicht Nederlandse series maken?

Cliffhanger De Raad voor Cultuur wil een quotum van Nederlandse producties op Netflix. mijmert over welke series we al hebben over onszelf.

Michiel Huisman en Lucia Micarelli in Treme. Foto HBO

In een tamelijk utopisch advies stelt de Raad voor Cultuur voor om een bij wet vastgesteld quotum in te voeren van Nederlandse producties in het aanbod van Netflix (en de bioscoop en YouTube). Zeg maar 20 procent van alles wat we bekijken zou dan van Nederlandse makelij moeten zijn.

Dat gaat natuurlijk nooit lukken in een weinig chauvinistische cultuur als de onze, maar het idee om het eigen erfgoed te beschermen tegen een Angelsaksische vloedgolf verdient wel nadere beschouwing. Dramaproducties en dus ook tv-series zijn soms dragers van een nationale identiteit, voor zover die valt te definiëren. Het zijn de verhalen die we steeds opnieuw willen horen en doorgeven aan volgende generaties. In het internationale aanbod zijn zulke identitaire series soms wel degelijk te vinden, hetgeen niet betekent dat een buitenlands publiek er geen plezier aan zou kunnen beleven. Er is zelfs een stelregel: hoe meer specifiek een serie of film geworteld is in een herkenbare omgeving, hoe breder de aantrekkingskracht. Iedereen wil de lotgevallen in een Grieks dorpje volgen, niemand houdt van anonieme europudding.

Neem nu de BBC-serie Peaky Blinders (vijfde seizoen is onderweg) over een bende in de arme wijken van Birmingham, jaren 20 van de vorige eeuw. De vorm mag dan die zijn van een operateske spaghettiwestern, met vele verwijzingen naar Sergio Leones gangster-epos Once upon a Time in America, het is ook een legende over de door uitbuiting en verzet daartegen gedefinieerde Britse arbeidersklasse. ‘Once upon a Time in Birmingham’ is niet zozeer realistische geschiedschrijving als wel een mythe over een verdwijnend en onder druk staand deel van het Engelse DNA.

Lees ook de recensie van het eerste seizoen van Peaky Blinders: Ranzig bier, smerige straten en oorlogstrauma’s

En dan duikt daar in het derde seizoen plotseling een Nederlandse actrice op, Gaite Jansen. Ze speelt weliswaar een Russische, maar sinds de dagen van Rutger Hauer en Renée Soutendijk waren Oost-Europese accenten wel vaker weggelegd voor onze landgenoten in Engelstalige series. Tegenwoordig spreken ze soms ook gewoon Nederlands, zoals Katja Herbers in The Leftovers of Michiel Huisman in Treme. De laatste speelt Sonny Schilder, een in New Orleans achtergebleven rugzaktoerist, overigens net als Barry Atsma op de Cookeilanden in Tatau. Zo kennen ze ons een beetje in de wereld, als reislustige, snel assimilerende kosmopolieten.

De Nederlandse actrice Gaite Jansen in Peaky Blinders.

Wie wij zelf zijn, dat is altijd wat lastiger. Als we proberen verder te kijken dan alleen de verfilmde streekromans, kan ik me toch voor elke provincie wel een serie herinneren, bijna altijd van een publieke omroep, die een regionale identiteit heeft. Flevoland is de uitzondering, want daar is nog te weinig geschiedenis.

Lees ook: Op naar de 500 series: is het einde van de tv-hausse in zicht?

Uit Petticoat (KRO-NCRV, 2016) leren we meer over het leven in Oost-Groningen dan uit Annie MG (NPS/VARA, 2010) over Zeeland, maar beide behandelen de overgang van platteland naar stad. Voor Zeeland zou ik liever Als de dijken breken (EO, 2016) kiezen. Friesland en Noord-Brabant doe je niet geheel recht met respectievelijk Dokter Deen (MAX, 2012-16) en Dokter Tinus (SBS6, 2012-17), maar ik wilde Sil de Strandjutter en Merijntje Gijzens Jeugd vermijden. Daarentegen kan ik voor Drenthe en Utrecht moeilijk iets beters verzinnen dan Bartje (NCRV, 1972) en Het wassende water (NCRV, 1986). Als tegenhanger verkies ik voor Noord- en Zuid-Holland de meer grootstedelijke series A’dam – E.V.A. (NTR/VARA/VPRO, 2011-16) en De kleine zielen (NCRV, 1969) boven bijvoorbeeld de Westlandserie De glazen stad. Limburgse mythen zijn sterker terug te vinden in De legende van de bokkerijders (KRO, 1994) dan in Dagboek van een herdershond.

De allerbeste voorbeelden van een serie met een eigen, regionale identiteit vinden we in Gelderland en Overijssel. Tijd van leven (KRO, 1995) volgde de bewoners van een fictief dorp in de Achterhoek gedurende veertig jaar en werd wel ‘de Nederlandse Heimat’ genoemd. Naast enkele Friestalige soaps werd vooral het in de Twentse streektaal gesproken Van jonge leu en oale groond (RTV Oost, 2005-09) een groot succes.

Tijd van Leven, een van de beste series met een eigen regionale identiteit.

Kortom, we kunnen het best, series maken met een eigen Nederlandse ziel. Maar of we dat ook moeten willen, en dan nog wel onvrijwillig, dat is een heel andere kwestie.

Peaky Blinders. Gecreëerd door Steven Knight. Seizoen 1-4. Netflix en Videoland.
    • Hans Beerekamp