Ramaphosa koestert zijn vrienden, en zijn vijanden

Zuid-Afrika

President Ramaphosa moet op eieren lopen om het ANC bijeen te houden. De samenstelling van zijn kabinet is een evenwichtsoefening.

Nhlanhla Nene, ontslagen door Zuma en nu weer minister van Financiën. Foto Sumaya Hisham/Reuters

De kersverse president van Zuid-Afrika, Cyril Ramaphosa, keek lijkbleek toen hij maandagavond zijn ministersploeg presenteerde. Hij begon die kabinetspresentatie ruim twee uur later dan beloofd. Dat was nog een indicatie dat niet alles naar wens was verlopen voor de president die tot nu toe stipt op tijd aan zijn speeches begon, als bewijs van de breuk met de gewoontes van zijn voorganger en notoire laatkomer Jacob Zuma.

De samenstelling van zijn kabinet zegt veel over de uitvoerbaarheid van Ramaphosa’s belofte van een „nieuw tijdperk” waarover hij sprak in zijn eerste state-of-the-nation toespraak. De optimisten en de pessimisten kregen maandagavond allebei gelijk. Ramaphosa rekent af met veel van Zuma’s schaamteloze lakeien die betrokken raakten bij talloze corrupte deals en wanbeleid. Maar hij wist lang niet iedereen de deur uit te werken. Het aanhouden van sommige beruchte ministers duidt er op dat Ramaphosa op eieren loopt en vreest voor het uiteen vallen van zijn partij als hij oude Zuma-getrouwen niet dichtbij zich houdt.

Lees meer over Ramaphosa: Gedroomde opvolger van Mandela nu dan president

Gupta’s

Eerst het goede nieuws. Nhlanhla Nene is weer minister van Financiën, nadat hij eind 2015 door Zuma was ontslagen omdat hij niet danste naar de pijpen van Zuma’s zakenvrienden, de Indiase Gupta-broers. Door hem weer te benoemen laat Ramaphosa zien dat de bemoeienis van de Gupta’s met het dagelijkse bestuur van Zuid-Afrika definitief ten einde is. In de week van de val van Zuma deed de politie invallen in de villa en bedrijven van de Gupta’s. De broers zijn waarschijnlijk naar Dubai of India gevlucht.

Ook Pravin Gordhan is terug, nadat ook hij door Zuma was ontslagen wegens zijn verzet tegen corrupte deals en Gupta-bemoeienis. Hij leidt nu het ministerie van Staatsbedrijven, het departement dat tijdens negen jaar Zuma talloze staatscontracten aan de Gupta’s verstrekte.

Nu het slechte nieuws. De tweede man op de bok naast Ramaphosa heet David Mbuza. Zijn benoeming tot vice-president belooft weinig goeds voor de toekomst van Zuid-Afrika. Zoals de online krant Daily Maverick schreef op dinsdag: „een man beschuldigd van corruptie, diefstal en moord”.

Tradities

Volgens de tradities van het ANC wordt de vice-president de opvolger van de zittende president. Mbuza was premier van de provincie Mpumalanga en werd in december op het ANC-congres gekozen tot vice-president van de partij. Ramaphosa had dus geen keus dan hem ook staatsrechtelijk tot rechterhand te benoemen.

De geschiedenis herhaalt zich hier. In Zuid-Afrika staan presidenten en vice-presidenten vaak lijnrecht tegenover elkaar. Dat is al zo sinds Zuma vice-president werd onder Thabo Mbeki en Rampahosa in 2012 vice-president werd van Zuma.

Malusi Gigaba, een kameleon op Binnenlandse Zaken. Foto Mike Hutchings/Reuters

De andere benoeming die veel wenkbrauwen doet fronzen, is die van Malusi Gigaba tot minister van Binnenlandse Zaken. Gigaba heeft er alle schijn van een Gupta-man te zijn. Hij was eerder al minister van Staatsbedrijven en zag zonder verzet toe op hun groeiende invloed.

Kameleon

Gigaba werd later minister van Financiën nadat Zuma Pravin Gordhan had ontslagen wegens diens verzet tegen de Gupta’s. Malusi Gigaba is een jonge veertiger en de hoop van kamp Zuma. Maar ook een kameleon die zich moeiteloos aanpast aan de mores van zijn broodheer.

Het meest raadselachtig is de benoeming van Bathabile Dlamini tot minister van Vrouwenzaken. Als minister van Sociale Ontwikkeling sloot ze een omstreden contract waardoor miljoenen Zuid-Afrikaanse uitkeringstrekkers hun geld niet kregen. Ze werd het boegbeeld voor het wanbeleid van kabinet Zuma. Ramaphosa had alle reden om haar naar huis te sturen, maar hij deed het niet. Waarschijnlijk in de hoop de Vrouwenliga van het ANC tevreden te houden, die door Dlamini wordt geleid. De vrouwenliga steunde Jacob Zuma door en door.

Ramaphosa’s lijfspreuk voor deze ministersploeg: ‘Koester je vrienden, maar koester je vijanden nog meer’.

    • Bram Vermeulen