Frances McDormand: natuurkracht met gevoel voor understatement

Profiel Frances McDormand Na haar winst bij de Golden Globes en de Britse Bafta’s kan de Oscar voor Beste Actrice Frances McDormand eigenlijk niet meer ontgaan voor haar rol van moeder op wraakmissie in ‘Three Billboards Outside Ebbing, Missouri’.

Frances McDormand in Three Billboards Outside Ebbing, Missouri.

Het is alweer twintig jaar geleden dat Frances McDormand (1957) haar eerste Oscar won voor haar rol van de onverzettelijke politieagent Marge Gunderson in de zwarte misdaadkomedie Fargo van echtgenoot Joel en zijn broer Ethan Coen. En hoewel ze niet eens zoveel screentime heeft in die film herinneren we ons alleen nog maar haar. Niet die gruwelijke scène met de houtversnipperaar. Nou ja, die ook. Maar vooral haar. Hoogzwanger in de sneeuw. Vastbesloten zich niet door die losers van kerels in die film in de luren te laten leggen.

Sommige filmpersonages reizen van de ene film naar de andere. Dus het is niet zo vreemd om nu Mildred Hayes uit de coeneske wraakkomedie Three Billboards Outside Ebbing, Missouri te zien als Marge, maar dan twintig jaar later. In een parallel universum. Geen politieagent, maar een moeder in de rouw om haar dochter die zeven maanden eerder werd verkracht en vermoord. Even vastberaden klaagt ze nu het labbekakkerige politiekorps aan. Hoe is het mogelijk dat ze na al die tijd nog geen steek met het onderzoek zijn opgeschoten? Dat zou Marge toch heel anders hebben aangepakt.

Nadat ze eerder al de Golden Globe, de Britse Bafta en een handvol andere prijzen voor haar rol in ontvangst mocht nemen, geldt ze met Three Billboards als de belangrijkste kanshebber voor de Oscar voor Beste Vrouwelijke Hoofdrol. Regisseur Martin McDonagh schreef de rol met McDormand in het achterhoofd.

Three Billboards is een complexe film. Er zijn momenten dat de grens tussen de racistische en mysogyne personages en de satire die de film wil zijn lastig te trekken is. Mildred is zowel een dader als een slachtoffer. Haar personage is zowel feministisch genoemd als het tegendeel. McDormand is waarschijnlijk de enige actrice die die tegengestelde emoties (in het personage en het publiek) geloofwaardig kan bespelen. Ze heeft diezelfde mix van gedrevenheid en kwetsbaarheid, onderkoelde ernst en zo mogelijk nog nuchterder ironie nou eenmaal aan haar persoonlijkheid hangen.

Te oud én te jong voor Hollywood

Frances McDormand is een ster die geen ster is. In 1984 maakte ze haar debuut in Blood Simple van de gebroeders Coen en zou daarna in bijna al hun films wel een hoofd- of bijrol spelen. Met haar aangeboren gevoel voor understatement is ze de enige vrouw die zich in jongensfilms als neonoir The Man Who Wasn’t There, het anarchistische Burn After Reading en de Hollywood-parodie Hail, Caesar! kan handhaven. Geen wonder dat ze ook zo op haar plek was als moeder in Wes Andersons Moonrise Kingdom.

En moeders en moederfiguren, ja, ze speelt ze nogal vaak. Tegendraadse rolmodellen, dat wel. Omdat ze, in eigen woorden, te dun, te dik, te oud én te jong voor Hollywood is. Overigens ook een reden dat ze regelmatig naar haar eerste liefde het theater terugkeert, waar ze onder meer te zien is in voorstellingen van de experimentele Wooster Group. Als ze in het theater was gebleven had ze alle grote rollen die ze wilde kunnen spelen, vertelde ze in een, zeldzaam, interview met The New York Times. In Hollywood ben je als ‘karakteractrice’ al snel aangewezen op personages in de marge van andere verhalen: de filosofische moeder van aspirant-rockjournalist William Miller in Almost Famous; studentendecaan Sara Gaskell die het aanlegt met midlifecrisisschrijver Michael Douglas in Wonder Boys; wiskundelerares Olive Kitteridge in de gelijknamige tv-serie en een van de weinige hoofdrollen die ze voor zichzelf opeiste.

Ze kocht de rechten van de roman over een lerares van middelbare leeftijd al voor schrijver Elizabeth Strout er een Pulitzer Prijs voor zou winnen. Het maakt McDormand misschien wat meer dan alleen maar een bijrolacteur die soms een matige film naar grote hoogten kan optillen. Met haar personages creëert ze haar eigen oeuvre. Je vermoedt dat ze haar rollen voor zichzelf nog net ietsje leuker maakt om te spelen door buiten de plot te denken. Ze is een natuurkracht die door een scène kan banjeren als die haar niet bevalt. En je weet nooit helemaal zeker of het dan om haar personage, of om haar als actrice of privépersoon gaat.

Zo wars van alle glamour en uiterlijke schijn van de filmindustrie lijkt ze een open boek – gevraagd naar een portretfoto stuurde ze eens een foto van zichzelf naakt zwemmend in een meer. Maar de reden waarom we graag naar haar kijken is natuurlijk omdat ze dat helemaal niet is. Noch naakt. Noch een open boek. Maar wel transparant. We kijken naar haar omdat we via haar willen ontdekken wie haar personages zijn. Dat goedbewaarde geheim van acteren is wel een Oscar waard.