De vliegtuigcabine als de behandelkamer

Luchtvaart ‘Beste passagiers, we hebben een noodgeval. Is er een dokter aan boord?’ Wat kan die doen?

Ieder moment kan het gebeuren: een spoedgeval. Foto iStock

Paniek op 10 kilometer hoogte. „Is er een dokter aan boord?”, klinkt het door de omroepinstallatie van het passagiersvliegtuig. Tijdens één op de zeshonderd vluchten doet zich een medisch noodgeval voor, blijkt uit de statistieken van vijf Noord-Amerikaanse luchtvaartmaatschappijen. In absolute aantallen nemen de incidenten toe, vooral door sterk toegenomen aantallen luchtreizigers en lange-afstandsvluchten.

Een belangrijke beginvraag is: is een toevallig meereizende arts verplicht om hulp te bieden? Wettelijk meestal niet, maar moreel eigenlijk wel.

In de Canadese provincie Quebec is een arts bijvoorbeeld wettelijk verplicht hulp te bieden, waar tegenover staat dat hij of zij wettelijk niet aansprakelijk is voor eventuele gevolgen.

Wat kan een dokter die wil of moet handelen uiteindelijk doen in volle vlucht? In een artikel in het Canadian Medical Association Journal zetten artsen op een rij welke medische hulpmiddelen aan boord zijn en welke problemen zo’n invaldokter kan tegenkomen. In een artikel in het blad Arts & Auto vertellen Nederlandse artsen over hun ervaringen met medische hulp in de lucht.

Er is een dokterskoffer aan boord, maar alleen al bij drie Canadese vliegmaatschappijen zijn er grote verschillen in de inhoud. Te hulp geschoten dokters moeten daarom eerst goed bekijken wat er allemaal inzit.

De auteurs van het artikel laten in dit filmpje zien wat er allemaal in de dokterskoffer zit bij Air Canada.

De kits bevatten injectienaalden en ampullen met vloeibare medicijnen. Bij het toedienen daarvan moet de arts opletten of dit in de spier of direct in de bloedbaan moet worden toegediend. Adrenaline mag bijvoorbeeld alleen bij mensen met een hartstilstand direct in het bloed gespoten worden.

De meeste passagiersvliegtuigen beschikken over een automatische externe defibrillator (AED), waarmee hartritmestoornissen gestopt kunnen worden, maar niet allemaal. Zo ook hebben veel vliegmaatschappijen een medisch grondteam, waarmee de hulpverleners kunnen overleggen, en dat kan helpen om te beslissen of een noodlanding noodzakelijk is.

Een stethoscoop, aanwezig in alle dokterskoffers, is in de lucht vaak niet nuttig, doordat het geruis van de vliegtuigmotoren alles overstemt. Er is meer waar een arts onder deze vreemde omstandigheden op moet letten: de zuurstofverzadiging van het bloed kan alarmerend laag lijken, maar dat komt door de lage luchtdruk in de cabine.

    • Sander Voormolen