Vervolging Kroon zal lastig worden

Defensie

Justitie onderzoekt of majoor Marco Kroon vervolgd kan worden voor het doden van een vijand elf jaar geleden in Afghanistan. Maar hoe verloopt zo’n onderzoek eigenlijk?

Foto uit het programmaboekje bij de uitreiking van de Militaire Willems-Orde aan kapitein Marco Kroon, Den Haag 29 mei 2009. Defence Audiovisual Service/Vipe

Hij zou in 2007 in Afghanistan een man hebben doodgeschoten die hem eerder hardhandig had ondervraagd. Pas elf jaar later deed majoor Marco Kroon hierover zijn verhaal, in het AD. Maar zijn biecht was onvolledig en media doken erop. Vrijdag legden Nieuwsuur en De Telegraaf het resultaat van hun journalistieke graafwerk voor aan Defensie. Beide media werd gevraagd hun bevindingen niet te publiceren. Er zouden mensenlevens in gevaar gebracht kunnen worden.

Het Openbaar Ministerie onderzoekt of majoor Kroon strafrechtelijk vervolgd kan worden. Maar hoe verloopt zo’n onderzoek eigenlijk, vanuit een ander continent, elf jaar na dato? En heeft het kans van slagen?

Volgens militair strafrechtadvocaat Bas Martens wordt het lastig voor het OM, maar zijn er wel mogelijkheden. Bij voldoende verdenking kan het OM telefoons van Kroon en zijn collega’s afluisteren. Ook wordt vermoedelijk geprobeerd via eventueel opgeslagen gps- en telefoondata te onderzoeken waar Kroons eenheid was tijdens de missie in 2007. En het OM zal Kroon en zijn mede-commando’s uitgebreid ondervragen; eerst zijn collega’s en dan Kroon zelf, om hem zo te kunnen confronteren met verzamelde feiten.

Verhalen afstemmen

Maar het valt nog te bezien of dit iets oplevert, zegt mensenrechtenadvocaat Liesbeth Zegveld, die meermaals buitenlandse slachtoffers bijstond in rechtszaken tegen de Nederlandse krijgsmacht. Herinneringen vervagen en de kans is klein dat de commando’s belastende verklaringen afleggen over hun commandant, zegt ze. „Waarschijnlijk stemmen zij hun verhalen tot in detail op elkaar af. Het esprit van het corps is heel sterk, die zullen elkaar niet snel afvallen. Waarom zouden ze? Voor een Afghaan?”

Volgens militair historicus Christ Klep zal het OM dan ook andere betrokkenen ondervragen. Zo waren er veiligheidsteams en inlichtingenofficieren met wie Kroon naar alle waarschijnlijkheid samenwerkte. „Wellicht hebben zij toentertijd wat gehoord of is een van hen iets opgevallen aan Kroons gedrag.” Zo’n „getuige in tweede lijn” kan van doorslaggevend belang zijn, bevestigt advocaat Martens.

Het OM zal ook de verslagen van Kroon, zijn collega’s en meerderen gebruiken om de gebeurtenissen te reconstrueren. Omdat commando’s zeer zelfstandig opereren, is het volgens Klep van groot belang dat ze hun handelingen, vergaderingen en nabesprekingen vastleggen. Zo worden, zegt Martens, na elke operatie de kogels geteld, en moet elk afgevuurd schot verantwoord worden. Dit materiaal zal het OM naast de getuigenverhoren leggen. Kloppen de verhalen met wat er toentertijd op papier is gezet of zitten er tegenstrijdigheden en gaten in?

Ook kan het OM zich wenden tot de NAVO-missie ISAF, waarschijnlijk de „internationale organisatie” waarover Kroon het in het AD had, zegt Klep. Kroon zou met hen contact hebben gehad over het gevangen nemen van de man die hij uiteindelijk doodde. Het OM kan ISAF verzoeken om logboeken en verklaringen omtrent Kroon. Maar, zegt Klep, er is geen garantie dat men meewerkt. Zo weigerde de VN consequent vertrouwelijke dossierstukken te overhandigen toen Bosnische vrouwen de Nederlandse staat aanklaagden voor de massamoord in Srebrenica.

Getuigen

Een laatste optie is naar Afghanistan reizen, zegt Martens. Het OM kan op zoek gaan naar de getuige waar Kroon over schreef in het AD, naar nabestaanden van het slachtoffer of naar een schouwarts die het lijk onderzocht. In „extreme gevallen” kan zelfs het lichaam van het slachtoffer opgegraven worden, zegt Martens.

Maar hoeveel een onderzoek in Afghanistan na elf jaar oplevert, is de vraag. Door zijn handelen niet te melden, heeft Kroon het OM de grootste troefkaart uit handen gespeeld, zegt Zegveld. „Je moet in dit soort zaken heel snel ter plekke zijn om tot echt hard bewijs te komen.”

Zegveld, Klep en Martens verwachten dan ook niet dat Kroon succesvol vervolgd zal worden. In recente jaren is geen enkele Nederlandse militair veroordeeld voor het doden van een vijand. Volgens Klep is het OM niet happig om dit soort militaire zaken voor de rechter te krijgen. „De ervaring leert dat de lat voor vervolging hoog ligt. Dat zal bij iemand met de militaire Willems-Orde helemaal zo zijn.”