Jeremy Corbyn draait, Theresa May beeft

Labourleider Jeremy Corbyn wil dat de Britten in een douane-unie blijven. Politiek dynamiet, want als Conservatieve ‘rebellen’ met Labour meewerken staat Theresa May’s Brexit op losse schroeven.

Labourleider Jeremy Corbyn na zijn toespraak over Brexit. Darren Staples /Reuters

Opeens was de tegenstelling van formaat een feit.

Twintig maanden na het Brexitreferendum hebben de Conservatieven en Labour een fundamenteel andere kijk op de toekomst na uittreden. In een toespraak maandagochtend zei Labourleider Jeremy Corbyn dat de Britten na uittreden een nieuwe douane-unie willen met de EU. Premier Theresa May wil op haar beurt alleen douane-afspraken maken.

Afspraken versus een unie: dat lijkt een nuancekwestie of een semantische truc. Maar het nieuwe standpunt van Labour vormt de grootste bedreiging voor Mays Brexit.

In een douane-unie spreken landen af dat goederen vrij verhandelbaar zijn, zonder invoertarieven. Dat betekent dat er geen noodzaak is om douane-controles uit te oefenen als vrachtwagens de grenzen passeren. Corbyn zei dat een douane-unie ervoor kan zorgen dat er geen terugkeer is naar een ‘harde’ grens tussen de Ierse Republiek en Noord-Ierland (onderdeel van het Verenigd Koninkrijk), het gevoeligste onderwerp in de Brexitdiscussie.

Corbyn wil invloed houden

De unie wordt afgebakend door een gezamenlijk invoertarief op goederen uit externe landen. Bij een douane-unie hoort dus soevereiniteitsafdracht van het handelsbeleid. De Britten kunnen niet zelf bepalen hoeveel procent heffing ze rekenen op Amerikaans graan of Chinees staal. Dat is een zaak voor alle leden aan tafel. Het probleem is dat voor de Britten geen couvert meer is gedekt na Brexit, als de Europese Commissie handelsakkoorden sluiten met derde landen, terwijl die deals wel grote gevolgen hebben voor de eventuele Brits-Europese douane-unie.

Corbyn wil met de EU praten over manieren waarop de Britten invloed zouden kunnen houden op die vrijhandelsakkoorden. „Moeten wij passief regels overnemen? Nee. We hebben een belangrijke economie en hopen invloed te houden”, zei Corbyn. Brexiteer Boris Johnson zei via Twitter dat het Verenigd Koninkrijk in de plannen van Corbyn een kolonie van de EU wordt.

May wil een ‘global Britain’

May wil alleen afspraken maken om te zorgen dat de procedures bij douanes soepel verlopen. In een douane-unie met de EU blijven, betekent na Brexit een leven onder het juk van Brussel, luidt haar redenering. Zij verlangt dat het Verenigd Koninkrijk als Global Britain op eigen houtje handelsakkoorden aangaat met China en de Verenigde Staten.

Afgelopen weekend organiseerde May een heidag met haar belangrijkste Brexitministers op Chequers, het buitenhuis van de premier. Naar verluidt wist ze haar ministers achter een plan te krijgen waarin de Britten zelf besluiten Europese regels nauw te volgen, zodat handel soepel verloopt. Pseudo-soevereiniteit ligt echter op de loer: op ieder moment kan de Europese Commissie besluiten dat de Britse regelgeving toch niet gelijkwaardig is.

Brexiteers willen dat het VK zich na vertrek uit de EU opwerpt als wereldkampioen vrijhandel. Dat kan een goede deal met Europa in de weg staan.

Technisch? Ja. Ingewikkeld? Ook. Toch is dit politieke springstof in Westminster. Sinds de verkiezingen van juni vorig jaar kan May, met steun van de Noord-Ierse unionisten, doorgaans op een meerderheid van twaalf stemmen rekenen in het Lagerhuis (650 zetels). Kantje boord dus.

Door voor lidmaatschap van een nieuwe douane-unie te pleiten, appelleert Corbyn aan een groep Conservatieve pragmatici als Dominic Grieve en Anna Soubry, die het economisch verstandig vinden zo nauw mogelijk met de EU verbonden te blijven. Zij zullen zich gesterkt voelen door de belangrijke werkgeversorganisatie Confederation of British Industry. „Een echte en werkbare oplossing”, noemde het CBI de voorstellen van Corbyn. Als de Labourleider werkelijk de Brexitkoers van May wil dwarsbomen zal hij de Tory-pragmatici — vijftien tot twintig in aantal — moeten verleiden mee te werken met moties, amendementen en wetsvoorstellen. Samen met de Schotse nationalisten (35) en LibDems (12) kunnen zij aan een meerderheid komen.

Doodsbedreiging voor pragmatici

Het leven van de pragmatici, die al geregeld doodsbedreigingen ontvangen, is er sinds de toespraak van Corbyn niet eenvoudiger op geworden. Als zij inderdaad meewerken aan een zachtere Brexit, kan dat een crisis zonder weerga binnen de Tories ontketenen. De partij is sinds de aanloop van het Verdrag van Maastricht (1992) verdeeld als het gaat om Europa. Brexit is het plakband dat de boel bijeenhoudt. Uittreden minder „hard” maken kan tot een scheuring leiden, tot het aftreden van May, tot nieuwe verkiezingen en — het meest gevreesde scenario in Tory-ogen — tot Jeremy Corbyn in 10 Downing Street en zijn ‘marxistische makkers’ aan de knoppen.

Lees ook: Hoe verenigd is het Verenigd Koninkrijk nog?

Zelfs brede politieke steun voor het plan-Corbyn zorgt niet voor een soepele Brexit. Net als Theresa May wil hij wel de lusten (makkelijke handel) maar niet de lasten (regels voor staatssteun, goedkope arbeidsmigratie).

Corbyn doet in zijn voorstellen aan hetzelfde cherry picking als May, waar men in Brussel horendol van wordt. En: net als May is Corbyn ervan overtuigd dat een succesvolle Brexit mogelijk is. „Iedere regio moet beter af zijn”, zei hij in zijn toespraak, terwijl deze maand uit een ambtelijke analyse bleek dat er geen enkele Brexit-variant is waarin de Britten er economisch op vooruitgaan.

Vrijdag speecht May. Dan zal zij, met minder dan acht maanden voordat er een akkoord moet liggen, meer details moeten geven over hoe ze Brexit wil regelen en over hoe ze een minimum aan politieke eenheid denkt te bewaren.

    • Melle Garschagen