Er zijn ook Melkwegsterren ver buiten de Melkweg

Astronomie Boven en onder het vlak van de Melkweg zijn sterrengroepen gevonden die 5 miljard jaar geleden uit de Melkweg zijn gestoten.

De Melkweg vanaf aarde gezien Foto Daniel Steinberg

Twee groepen sterren die zich ver boven en onder de schijf van ons Melkwegstelsel bevinden, zijn hoogstwaarschijnlijk geen indringers van buitenaf. Hun samenstellingen komen overeen met die van normale sterren van de Melkweg, wat erop wijst dat ze ‘inheems’ zijn. Mogelijk zijn ze verstoten door golvingen in de Melkwegschijf.

Het Melkwegstelsel heeft een schijfvorm, met een middellijn van ruwweg 100.000 lichtjaar en een dikte van ongeveer 1.000 lichtjaar. Er zitten enkele honderden miljarden sterren in de schijf die, in een spiraalvormige formatie, rondjes om het Melkwegcentrum draaien.

Ook boven en onder de schijf zijn kleine aantallen sterren te vinden. Opmerkelijk is dat de sterren in deze zogeheten halo niet willekeurig zijn verdeeld. Ze vormen soms heel langgerekte groepen, waarvan astronomen vermoeden dat het overblijfselen van kleine sterrenstelsels zijn. Wanneer een klein sterrenstelsel dicht in de buurt van de Melkweg komt, wordt het door de daarbij optredende getijdenkrachten bijna letterlijk aan flarden getrokken.

De afgelopen vijftig jaar zijn in de halo van ons Melkwegstelsel tientallen van zulke ‘sterrenstromen’ ontdekt. De chemische samenstellingen van deze sterren – voor zover bekend – wijken inderdaad af van die van de Melkwegsterren. Dat maakt het aannemelijk dat ze oorspronkelijk tot andere sterrenstelsels hebben behoord.

Dat geldt echter niet voor álle halosterren, zo blijkt uit onderzoek door een internationaal team van astronomen, onder leiding van Maria Bergemann van het Max-Planck-Institut für Astronomie in Heidelberg.

Bij dat onderzoek zijn twee specifieke groepjes halosterren onder de loep genomen: ‘TriAnd’ en ‘A13’. Deze bevinden zich van ons uit gezien aan de overkant van het Melkwegcentrum, respectievelijk 16.000 lichtjaar onder en 13.000 lichtjaar boven de schijf.

Bergemann en haar team zijn er voor het eerst in geslaagd om – aan de hand van het lichtspectrum van de sterren – de chemische samenstelling van veertien afzonderlijke sterren van TriAnd en A13 te bepalen. Tot hun verrassing bleek dat de beide groepen in dat opzicht sterke overeenkomsten vertonen met Melkwegsterren.

In hun onderzoeksverslag, dat maandag in Nature is gepubliceerd, stellen de astronomen dat TriAnd en A13 uit het centrale schijfvlak kunnen zijn getild toen de Melkweg een klein sterrenstelsel (grotendeels) opslokte. Met een modelberekening tonen ze aan dat dat ruim 5 miljard jaar geleden zou zijn gebeurd.

De astronomen denken zelfs te weten welk sterrenstelsel de golvingen in de Melkwegschijf heeft veroorzaakt waardoor TriaAnd en A13 verdwenen. Het zou gaan om de voorloper van het huidige Sagittarius-dwergstelsel, dat nog steeds als een satelliet om de Melkweg draait.